Doanh nghiệp đầu tư nhằm những mục đích nào?

Điểm chung là doanh nghiệp chấp nhận sử dụng nguồn lực ở hiện tại với kỳ vọng thu được lợi ích kinh tế trong tương lai. Lợi ích đó có thể biểu hiện dưới dạng dòng tiền tăng thêm, chi phí được tiết kiệm, tổn thất được tránh, năng lực sản xuất được duy trì hoặc lợi thế cạnh tranh được hình thành.

Đầu tư trước hết giúp doanh nghiệp duy trì khả năng hoạt động

Một trong những mục đích cơ bản nhất của đầu tư là bảo đảm doanh nghiệp tiếp tục vận hành với năng lực cần thiết. Tài sản vật chất bị hao mòn, công nghệ trở nên lạc hậu và hạ tầng vận hành có giới hạn tuổi thọ. Nếu doanh nghiệp không tái đầu tư, năng lực tạo ra sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ có thể suy giảm theo thời gian.

Đầu tư duy trì thường bao gồm thay thế máy móc hết vòng đời kinh tế, sửa chữa hoặc nâng cấp hệ thống quan trọng, bổ sung công cụ sản xuất và duy trì các điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh doanh. Mục đích chính của nhóm đầu tư này không phải tạo ra một thị trường mới mà là bảo toàn năng lực tạo giá trị hiện có.

Cơ chế kinh tế của đầu tư duy trì nằm ở phần tổn thất được ngăn chặn. Một máy móc mới có thể không tạo thêm doanh thu nếu công suất không thay đổi, nhưng việc thay thế máy cũ có thể giúp tránh ngừng sản xuất, giảm sự cố và duy trì khả năng giao hàng. Vì vậy, đánh giá khoản đầu tư chỉ dựa trên doanh thu tăng thêm sẽ bỏ sót phần giá trị quan trọng này.

Điều đó cũng giải thích tại sao không phải mọi dự án đầu tư đều được hình thành với mục tiêu “tăng trưởng”. Trong một số trường hợp, đầu tư là điều kiện để doanh nghiệp bảo vệ mức doanh thu, sản lượng hoặc chất lượng mà mình đã đạt được.

Doanh nghiệp đầu tư để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí

Khi năng lực hoạt động cơ bản đã được bảo đảm, đầu tư có thể được sử dụng để tạo ra cùng một mức đầu ra với ít nguồn lực hơn. Đây là mục đích của các khoản đầu tư vào tự động hóa, thiết bị hiệu suất cao, phần mềm quản trị, cải tiến quy trình hoặc công nghệ giúp giảm hao phí.

Giá trị của khoản đầu tư khi đó được tạo ra thông qua cơ chế tiết kiệm dòng tiền ra. Nếu một hệ thống mới giúp giảm chi phí lao động, nguyên vật liệu, năng lượng, bảo trì hoặc sai lỗi, phần chi phí được tiết kiệm trở thành lợi ích kinh tế của dự án ngay cả khi doanh thu không thay đổi.

Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất thay dây chuyền cũ bằng dây chuyền tự động có thể vẫn sản xuất cùng số lượng sản phẩm. Tuy nhiên, nếu chi phí trên một đơn vị sản phẩm giảm, năng suất tăng hoặc tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm, khoản đầu tư vẫn có khả năng tạo giá trị.

Về mặt tài chính, những lợi ích và chi phí có thể lượng hóa thường được chuyển thành dòng tiền để đánh giá. Một nguyên tắc phổ biến của phân tích đầu tư là dự án tạo giá trị tài chính khi giá trị hiện tại ròng (NPV) lớn hơn 0 với mức chiết khấu phản ánh suất sinh lợi yêu cầu và rủi ro phù hợp. Tương tự, IRR chỉ thực sự có ý nghĩa khi được so sánh với mức sinh lợi tối thiểu mà doanh nghiệp yêu cầu.

Do đó, nói rằng doanh nghiệp đầu tư để “nâng cao hiệu quả” chỉ có ý nghĩa khi hiệu quả được thể hiện bằng thay đổi có thể quan sát như chi phí, năng suất, thời gian xử lý, mức sử dụng tài sản hoặc chất lượng đầu ra.

Đầu tư tạo thêm công suất và mở rộng tăng trưởng

Một mục đích khác của đầu tư là tăng khả năng phục vụ thị trường. Khi nhu cầu vượt quá năng lực hiện tại hoặc doanh nghiệp nhận thấy cơ hội mở rộng, đầu tư có thể được thực hiện để xây thêm nhà máy, mở điểm kinh doanh, mua thiết bị, tăng năng lực logistics hoặc phát triển hệ thống phân phối.

Cơ chế tạo giá trị ở đây khác với đầu tư duy trì. Doanh nghiệp bỏ vốn để hình thành năng lực kinh doanh bổ sung, từ đó có khả năng tạo thêm sản lượng, khách hàng, doanh thu và dòng tiền.

Tuy nhiên, tăng công suất không đồng nghĩa chắc chắn với tăng trưởng có giá trị. Công suất mới chỉ tạo ra lợi ích khi doanh nghiệp có khả năng khai thác nó. Nếu thị trường không đủ nhu cầu, giá bán giảm mạnh hoặc chi phí vận hành cao hơn dự kiến, tài sản mới có thể bị sử dụng dưới công suất.

Vì thế, mục đích tăng trưởng cần được phân biệt với kết quả tăng trưởng. Đầu tư tạo ra khả năng tăng trưởng; còn giá trị cuối cùng phụ thuộc vào mức cầu, giá, chi phí, tốc độ khai thác công suất và thời gian tồn tại của cơ hội kinh doanh.

Đây cũng là lý do một dự án mở rộng thường cần được đánh giá trên dòng tiền tăng thêm chứ không chỉ trên quy mô tài sản mới. Một khoản đầu tư lớn chưa chắc tạo nhiều giá trị hơn nếu phần lợi ích kinh tế tăng thêm không bù được vốn và rủi ro mà doanh nghiệp phải chịu.

Đầu tư giúp doanh nghiệp đổi mới và tạo lợi thế cạnh tranh

Không phải mọi khoản đầu tư đều nhằm khai thác mô hình kinh doanh hiện tại. Doanh nghiệp còn đầu tư để xây dựng những năng lực mà mình sẽ cần trong tương lai, chẳng hạn nghiên cứu và phát triển, số hóa quy trình, phát triển sản phẩm mới, xây dựng dữ liệu, công nghệ hoặc năng lực chuyên môn.

Đặc điểm của nhóm đầu tư này là lợi ích thường khó quan sát ngay lập tức. Doanh nghiệp có thể phải chi vốn trước khi biết chính xác quy mô doanh thu sẽ tạo ra. Đổi lại, đầu tư có thể làm thay đổi cách doanh nghiệp cạnh tranh: sản phẩm tốt hơn, thời gian phản ứng nhanh hơn, khả năng cá nhân hóa cao hơn hoặc chi phí phục vụ thấp hơn.

Giá trị vì thế không chỉ nằm ở tài sản được mua mà còn ở năng lực mới được hình thành. Hai doanh nghiệp mua cùng một công nghệ chưa chắc nhận được kết quả giống nhau nếu khả năng tích hợp công nghệ vào quy trình, con người và mô hình kinh doanh khác nhau.

Đầu tư đổi mới cũng có mức độ bất định cao hơn đầu tư thay thế thông thường. Một dự án có thể thất bại về thương mại dù công nghệ hoạt động đúng như thiết kế. Vì vậy, kỳ vọng tăng trưởng cần được cân đối với rủi ro về nhu cầu thị trường, tốc độ thay đổi công nghệ và khả năng thực thi của chính doanh nghiệp.

Đầu tư còn được dùng để kiểm soát rủi ro và bảo vệ giá trị doanh nghiệp

Một số khoản đầu tư không làm doanh thu tăng và cũng khó chứng minh bằng khoản tiết kiệm chi phí thường xuyên. Mục đích chính của chúng là giảm xác suất hoặc mức độ thiệt hại của những sự kiện bất lợi.

Doanh nghiệp có thể đầu tư vào an toàn sản xuất, an ninh thông tin, hệ thống dự phòng, kiểm soát chất lượng, bảo vệ môi trường hoặc các điều kiện cần thiết để duy trì hoạt động. Lợi ích kinh tế của những khoản đầu tư này thường nằm ở tổn thất kỳ vọng được giảm xuống.

Điều này tạo ra một khác biệt quan trọng trong cách đánh giá. Nếu chỉ hỏi “dự án này tạo thêm bao nhiêu doanh thu?”, nhiều khoản đầu tư phòng ngừa sẽ có vẻ không hấp dẫn. Câu hỏi phù hợp hơn là doanh nghiệp có thể mất gì nếu không đầu tư, xác suất xảy ra tổn thất là bao nhiêu và khoản đầu tư làm thay đổi mức rủi ro đó như thế nào.

Trong một số trường hợp, đầu tư còn là điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp tục vận hành hoặc tiếp cận một thị trường. Khi đó, giá trị của dự án không nên được tách hoàn toàn khỏi hoạt động mà nó bảo vệ.

Vì vậy, một khoản đầu tư có NPV độc lập không hấp dẫn chưa chắc vô nghĩa nếu việc không thực hiện khiến doanh nghiệp phải chịu tổn thất lớn hơn hoặc mất khả năng khai thác những tài sản và dòng tiền khác. Phạm vi đánh giá phải phù hợp với quan hệ kinh tế thực tế giữa khoản đầu tư và hoạt động kinh doanh liên quan.

Mục đích cuối cùng là tạo hoặc bảo vệ giá trị kinh tế của doanh nghiệp

Các mục đích như duy trì hoạt động, giảm chi phí, mở rộng công suất, đổi mới hay kiểm soát rủi ro thực chất là những con đường khác nhau để doanh nghiệp tạo hoặc bảo vệ giá trị.

Có thể nhìn chúng theo một chuỗi logic:

·         Đầu tư duy trì bảo vệ năng lực tạo dòng tiền hiện tại

·         Đầu tư hiệu quả cải thiện dòng tiền thông qua tiết kiệm chi phí hoặc nâng cao năng suất

·         Đầu tư tăng trưởng tạo thêm năng lực để hình thành dòng tiền mới

·         Đầu tư đổi mới xây dựng năng lực cạnh tranh và cơ hội kinh doanh tương lai

·         Đầu tư kiểm soát rủi ro giảm khả năng mất dòng tiền hoặc mất tài sản

Điều dễ gây hiểu sai là đồng nhất mục đích đầu tư với “tăng lợi nhuận ngay”. Lợi nhuận kế toán của một kỳ chỉ phản ánh một phần tác động của quyết định đầu tư, trong khi khoản đầu tư thường tạo chi phí ở hiện tại và lợi ích trong nhiều kỳ tương lai.

Bởi vậy, trong quản trị đầu tư, câu hỏi quan trọng không chỉ là khoản đầu tư có làm lợi nhuận năm nay tăng hay không. Doanh nghiệp cần xem xét dòng tiền tăng thêm, thời điểm phát sinh dòng tiền, vốn phải bỏ ra, rủi ro và chi phí sử dụng vốn.

Khi các dòng tiền có thể ước lượng hợp lý, NPV là một tiêu chí phù hợp để kết nối các yếu tố này: dự án có NPV dương cho thấy giá trị hiện tại của lợi ích kỳ vọng lớn hơn giá trị hiện tại của chi phí khi đã tính đến suất sinh lợi yêu cầu. Tuy nhiên, với các khoản đầu tư bắt buộc, phòng ngừa hoặc có quan hệ phụ thuộc với hoạt động khác, việc đánh giá phải xét cả giá trị được bảo vệ và hậu quả của phương án không đầu tư.

Như vậy, mục đích đầu tư doanh nghiệp không chỉ là mở rộng kinh doanh hay tìm kiếm lợi nhuận cao hơn. Doanh nghiệp còn đầu tư để duy trì năng lực hoạt động, thay thế tài sản, cải thiện hiệu quả, giảm chi phí, hình thành công suất mới, đổi mới năng lực cạnh tranh và kiểm soát những rủi ro có thể làm mất giá trị.

Cách hiểu đầy đủ nhất là xem đầu tư như việc chuyển nguồn lực hiện tại thành lợi ích kinh tế trong tương lai. Tùy loại dự án, lợi ích đó có thể là dòng tiền mới được tạo ra, chi phí được tiết kiệm, tổn thất được ngăn ngừa hoặc khả năng kinh doanh được bảo toàn. Vì vậy, một khoản đầu tư nên được đánh giá theo giá trị mà nó tạo ra hoặc bảo vệ, thay vì chỉ nhìn vào việc nó có trực tiếp làm doanh thu tăng hay không.