Doanh nghiệp thu nhận giá trị từ mô hình kinh doanh thế nào?

Doanh nghiệp có thể thu nhận giá trị thông qua nhiều cơ chế khác nhau như tạo doanh thu từ giao dịch, cải thiện biên lợi nhuận, giảm chi phí vận hành, tăng khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường và xây dựng tài sản dài hạn

Mô hình kinh doanh tạo ra giá trị cho doanh nghiệp bằng cách kết nối ba yếu tố chính:

·         Giá trị doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng

·         Cách doanh nghiệp tạo ra và phân phối giá trị đó

·         Cách doanh nghiệp chuyển đổi giá trị nhận được thành lợi ích kinh tế

Nếu chỉ tạo ra sản phẩm tốt nhưng không có cơ chế thu nhận giá trị phù hợp, doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị cho khách hàng nhưng không tạo được kết quả bền vững cho chính mình

Doanh nghiệp thu nhận giá trị trước hết thông qua doanh thu từ mô hình kinh doanh

Doanh thu là hình thức thu nhận giá trị trực tiếp nhất của doanh nghiệp. Đây là khoản giá trị tài chính doanh nghiệp nhận được khi khách hàng thanh toán cho sản phẩm, dịch vụ hoặc quyền sử dụng một giá trị nào đó

Cơ chế tạo doanh thu phụ thuộc vào cách mô hình kinh doanh thiết kế dòng tiền. Một số mô hình phổ biến gồm:

·         Bán sản phẩm trực tiếp

·         Thu phí dịch vụ

·         Thu phí đăng ký định kỳ

·         Thu phí sử dụng theo mức độ tiêu dùng

·         Thu hoa hồng từ giao dịch trung gian

·         Thu tiền quảng cáo hoặc khai thác dữ liệu

Ví dụ, một nền tảng phần mềm có thể không bán sản phẩm vật lý nhưng thu nhận giá trị thông qua mô hình thuê bao hàng tháng. Trong trường hợp này, giá trị doanh nghiệp nhận được đến từ khả năng duy trì mối quan hệ dài hạn với khách hàng thay vì chỉ từ một giao dịch đơn lẻ

Tuy nhiên, doanh thu chỉ phản ánh lượng giá trị tài chính tạo ra, chưa thể hiện toàn bộ giá trị doanh nghiệp thực sự thu nhận được

Lợi nhuận giúp doanh nghiệp chuyển doanh thu thành giá trị kinh tế thực

Lợi nhuận là phần giá trị còn lại sau khi doanh nghiệp trừ đi toàn bộ chi phí cần thiết để vận hành mô hình kinh doanh

Công thức cơ bản:

Lợi nhuận = Doanh thu - Chi phí

Một mô hình kinh doanh có doanh thu cao nhưng chi phí vận hành quá lớn vẫn có thể không tạo ra giá trị bền vững. Vì vậy, khả năng thu nhận giá trị phụ thuộc vào mức độ hiệu quả trong việc chuyển doanh thu thành lợi nhuận

Doanh nghiệp thường cải thiện khả năng thu nhận giá trị bằng cách:

·         Tối ưu chi phí sản xuất

·         Tăng hiệu quả vận hành

·         Tự động hóa quy trình

·         Nâng cao giá trị trung bình mỗi khách hàng

·         Cải thiện tỷ lệ giữ chân khách hàng

Ví dụ, hai doanh nghiệp có cùng mức doanh thu nhưng doanh nghiệp có mô hình vận hành hiệu quả hơn sẽ thu nhận được nhiều giá trị hơn thông qua mức lợi nhuận cao hơn

Mô hình kinh doanh giúp doanh nghiệp thu nhận giá trị từ lợi thế cạnh tranh

Ngoài doanh thu và lợi nhuận, mô hình kinh doanh còn giúp doanh nghiệp tạo ra các giá trị chiến lược khó đo lường trực tiếp

Các giá trị này bao gồm:

·         Khả năng xây dựng thương hiệu

·         Dữ liệu khách hàng tích lũy

·         Mạng lưới đối tác

·         Lợi thế công nghệ

·         Khả năng mở rộng quy mô

Một doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tạo được hiệu ứng mạng lưới có thể tăng giá trị khi số lượng người dùng tăng lên. Khi đó, mỗi khách hàng mới không chỉ tạo thêm doanh thu mà còn làm tăng giá trị tổng thể của hệ sinh thái

Đây là lý do một số doanh nghiệp chấp nhận đầu tư lớn trong giai đoạn đầu để xây dựng nền tảng khách hàng, dữ liệu hoặc mạng lưới trước khi tối đa hóa lợi nhuận

Khả năng thu nhận giá trị phụ thuộc vào cách doanh nghiệp thiết kế cơ chế trao đổi giá trị

Một mô hình kinh doanh hiệu quả cần trả lời được câu hỏi:

Doanh nghiệp tạo ra giá trị gì cho khách hàng và nhận lại giá trị gì từ quá trình đó?

Cơ chế thu nhận giá trị thường bao gồm:

Xác định khách hàng sẵn sàng trả tiền cho điều gì

Doanh nghiệp cần hiểu yếu tố nào tạo ra giá trị thực tế đối với khách hàng, từ đó thiết kế sản phẩm, dịch vụ và mức giá phù hợp

Thiết kế dòng doanh thu phù hợp

Một doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều cách thu nhận giá trị như bán một lần, thu phí định kỳ, chia sẻ doanh thu hoặc thu phí dựa trên mức sử dụng

Cân bằng giữa giá trị cung cấp và chi phí tạo giá trị

Nếu chi phí tạo ra giá trị lớn hơn giá trị doanh nghiệp nhận lại, mô hình kinh doanh sẽ khó duy trì trong dài hạn

Doanh nghiệp không chỉ thu nhận giá trị tài chính mà còn thu nhận giá trị dài hạn

Một mô hình kinh doanh mạnh thường tạo ra nhiều lớp giá trị thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn

Các giá trị dài hạn có thể bao gồm:

·         Sự trung thành của khách hàng

·         Uy tín thương hiệu

·         Khả năng mở rộng thị trường

·         Năng lực đổi mới

·         Quyền tiếp cận nguồn lực quan trọng

Những giá trị này có thể chưa tạo ra dòng tiền ngay lập tức nhưng góp phần làm tăng năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển của doanh nghiệp trong tương lai

Giới hạn của việc thu nhận giá trị từ mô hình kinh doanh

Không phải mọi mô hình kinh doanh tạo ra giá trị cho khách hàng đều có thể giúp doanh nghiệp thu nhận giá trị hiệu quả

Một số hạn chế thường gặp gồm:

·         Giá bán không phản ánh đúng giá trị cung cấp

·         Chi phí vận hành quá cao

·         Phụ thuộc quá lớn vào một nguồn doanh thu

·         Khó duy trì lợi thế cạnh tranh

·         Không thích ứng với thay đổi của thị trường

Vì vậy, doanh nghiệp cần liên tục đánh giá và điều chỉnh mô hình kinh doanh để đảm bảo giá trị tạo ra có thể được chuyển đổi thành kết quả thực tế

Ý nghĩa thực tế của việc hiểu cách thu nhận giá trị mô hình kinh doanh

Hiểu cơ chế thu nhận giá trị giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định tốt hơn về:

·         Cách định giá sản phẩm

·         Cách lựa chọn khách hàng mục tiêu

·         Cách phân bổ nguồn lực

·         Cách xây dựng chiến lược tăng trưởng

·         Cách duy trì lợi thế cạnh tranh

Một mô hình kinh doanh thành công không chỉ là mô hình tạo ra giá trị cho khách hàng, mà còn phải có khả năng giúp doanh nghiệp nhận lại phần giá trị tương xứng để tiếp tục phát triển

Doanh nghiệp thu nhận giá trị từ mô hình kinh doanh thông qua quá trình chuyển đổi giá trị cung cấp cho khách hàng thành doanh thu, lợi nhuận và các lợi ích chiến lược dài hạn. Cốt lõi của quá trình này nằm ở việc thiết kế đúng cơ chế tạo giá trị, phân phối giá trị và thu hồi giá trị

Một mô hình kinh doanh bền vững cần đảm bảo rằng giá trị doanh nghiệp nhận được đủ lớn để duy trì hoạt động, mở rộng quy mô và tạo ra lợi thế cạnh tranh trong tương lai