So sánh đầu tư nội bộ và đầu tư bên ngoài doanh nghiệp

Vì vậy, điểm quan trọng không chỉ là “tiền được chi ở đâu”, mà là doanh nghiệp kỳ vọng giá trị được tạo ra từ đâu và bằng cơ chế nào. Sự khác biệt này kéo theo khác biệt về quyền kiểm soát, dòng tiền kỳ vọng, loại rủi ro và cách đánh giá hiệu quả.

Khác biệt cốt lõi nằm ở nơi doanh nghiệp muốn tạo ra giá trị

Với đầu tư nội bộ, nguồn vốn được sử dụng để cải thiện một bộ phận của chính hệ thống kinh doanh hiện tại. Doanh nghiệp có thể mua máy móc, mở rộng nhà xưởng, phát triển sản phẩm, triển khai công nghệ, đào tạo nhân sự hoặc tăng năng lực phân phối. Giá trị kỳ vọng xuất hiện thông qua việc doanh nghiệp vận hành tốt hơn, bán được nhiều hơn, giảm chi phí hoặc xây dựng năng lực mới.

Với đầu tư bên ngoài, vốn được chuyển sang một đối tượng kinh tế nằm ngoài hoạt động nội bộ trực tiếp. Doanh nghiệp có thể mua cổ phần của công ty khác, góp vốn vào một liên doanh, đầu tư vào một dự án độc lập hoặc nắm giữ một tài sản tài chính. Lợi ích lúc này phụ thuộc một phần hoặc phần lớn vào kết quả của đối tượng bên ngoài đó.

Có thể khái quát cơ chế tạo giá trị như sau:

·         Đầu tư nội bộ: Vốn → năng lực nội bộ → cải thiện hoạt động → dòng tiền của chính doanh nghiệp

·         Đầu tư bên ngoài: Vốn → tài sản hoặc doanh nghiệp bên ngoài → lợi ích kinh tế từ khoản đầu tư → dòng tiền hoặc giá trị nhận về

Chính sự khác biệt về cơ chế này giải thích vì sao hai hình thức có thể sử dụng cùng một nguồn tiền nhưng phục vụ những mục tiêu quản trị khác nhau.

Đầu tư nội bộ hướng tới nâng năng lực của chính doanh nghiệp

Mục tiêu trung tâm của đầu tư nội bộ là làm cho doanh nghiệp hiện tại tạo ra nhiều giá trị hơn.

Khoản đầu tư có thể phục vụ nhiều mục tiêu cụ thể như:

·         Tăng công suất sản xuất

·         Nâng năng suất lao động

·         Giảm chi phí vận hành

·         Cải thiện chất lượng sản phẩm

·         Phát triển sản phẩm hoặc dịch vụ mới

·         Mở rộng thị trường và hệ thống phân phối

·         Xây dựng công nghệ, dữ liệu hoặc năng lực nghiên cứu

·         Cải thiện năng lực của đội ngũ nhân sự

Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất bỏ vốn để lắp thêm dây chuyền không nhận lợi nhuận trực tiếp từ một công ty khác. Giá trị của khoản đầu tư chỉ xuất hiện khi dây chuyền mới giúp doanh nghiệp sản xuất nhiều hơn, giảm chi phí trên mỗi đơn vị, cải thiện chất lượng hoặc đáp ứng thêm nhu cầu thị trường.

Do đó, đầu tư nội bộ thường gắn chặt với chiến lược kinh doanh cốt lõi. Doanh nghiệp không chỉ hỏi khoản đầu tư có sinh lời hay không mà còn phải xem nó thay đổi năng lực cạnh tranh như thế nào.

Hiệu quả có thể được lượng hóa bằng các chỉ tiêu tài chính như NPV, IRR, thời gian hoàn vốn hoặc lợi nhuận trên vốn đầu tư. Tuy nhiên, tùy dự án, doanh nghiệp còn phải theo dõi các chỉ tiêu vận hành như công suất, sản lượng, chi phí đơn vị, tỷ lệ lỗi hoặc doanh thu tăng thêm. Không tồn tại một mức IRR hay thời gian hoàn vốn chung phù hợp cho mọi doanh nghiệp; ngưỡng chấp nhận phụ thuộc chi phí vốn, rủi ro và mục tiêu của từng dự án.

Điểm cần lưu ý là chi tiền cho hoạt động bên trong chưa chắc đã là đầu tư nội bộ theo nghĩa kinh tế. Một khoản chi chỉ có tính chất đầu tư khi doanh nghiệp kỳ vọng nguồn lực đó tạo ra lợi ích trong tương lai. Các khoản chi duy trì hoạt động thông thường không tự động trở thành đầu tư chỉ vì chúng phát sinh bên trong doanh nghiệp.

Đầu tư bên ngoài hướng tới lợi ích từ một thực thể hoặc tài sản khác

Đầu tư bên ngoài có mục tiêu khác: doanh nghiệp sử dụng vốn để nhận giá trị kinh tế từ một đối tượng nằm ngoài hoạt động nội bộ trực tiếp.

Giá trị đó có thể đến từ nhiều cơ chế:

·         Cổ tức hoặc phần lợi nhuận được chia

·         Lãi từ công cụ nợ

·         Giá trị khoản đầu tư tăng lên

·         Quyền tham gia hoặc ảnh hưởng đến doanh nghiệp khác

·         Tiếp cận thị trường, công nghệ hoặc năng lực bổ sung

·         Tạo quan hệ chiến lược với đối tác

Vì vậy, không phải mọi khoản đầu tư bên ngoài đều đơn thuần nhằm “kiếm lời tài chính”.

Một doanh nghiệp mua một phần cổ phần của nhà cung cấp chiến lược có thể vừa kỳ vọng lợi nhuận trên vốn, vừa muốn củng cố chuỗi cung ứng. Tương tự, góp vốn vào một doanh nghiệp công nghệ có thể nhằm tiếp cận năng lực mà doanh nghiệp chưa muốn hoặc chưa thể tự xây dựng.

Cơ chế lợi ích vì thế thường có hai lớp.

Lớp tài chính là lợi nhuận, lãi, cổ tức hoặc tăng giá trị khoản đầu tư.

Lớp chiến lược là quyền tiếp cận tài nguyên, công nghệ, thị trường, mạng lưới hoặc khả năng ảnh hưởng tới một đối tác.

Khác với đầu tư nội bộ, doanh nghiệp thường không kiểm soát hoàn toàn cách nguồn lực của đối tượng bên ngoài được vận hành. Mức kiểm soát còn phụ thuộc hình thức đầu tư và quyền mà doanh nghiệp nắm giữ. Sở hữu một tỷ lệ vốn nhỏ rất khác với nắm quyền chi phối một doanh nghiệp khác.

Đầu tư nội bộ và đầu tư bên ngoài khác nhau trên những tiêu chí nào?

Bảng so sánh cho thấy mục tiêu là điểm xuất phát, còn các khác biệt khác là hệ quả của mục tiêu đó.

Nếu doanh nghiệp muốn tự nâng công suất, họ cần kiểm soát thiết bị, con người và quy trình nên đầu tư nội bộ phù hợp hơn. Nếu doanh nghiệp muốn hưởng lợi từ năng lực đã tồn tại ở một tổ chức khác, đầu tư bên ngoài có thể đạt mục tiêu mà không cần tự xây dựng toàn bộ năng lực từ đầu.

Cùng một khoản vốn nhưng cách đánh giá hiệu quả có thể rất khác

Giả sử doanh nghiệp có 20 tỷ đồng vốn có thể phân bổ.

Phương án nội bộ là đầu tư dây chuyền mới. Khi đó, câu hỏi đánh giá chủ yếu là:

·         Dòng tiền tăng thêm từ dây chuyền là bao nhiêu

·         Chi phí vận hành thay đổi thế nào

·         Công suất mới có được thị trường hấp thụ không

·         NPV và IRR của dự án có đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp không

·         Khoản đầu tư mất bao lâu để hoàn vốn

Phương án bên ngoài là góp 20 tỷ đồng vào một doanh nghiệp khác. Câu hỏi lại chuyển thành:

·         Khoản đầu tư tạo ra dòng tiền hoặc lợi suất bao nhiêu

·         Giá trị phần vốn có khả năng thay đổi thế nào

·         Doanh nghiệp có quyền biểu quyết hoặc ảnh hưởng gì

·         Kết quả phụ thuộc đến mức nào vào đội ngũ quản trị của bên nhận vốn

·         Khoản đầu tư có mang lại lợi ích chiến lược ngoài lợi nhuận tài chính không

Số tiền ban đầu giống nhau nhưng đơn vị tạo ra kết quả kinh tế khác nhau. Với phương án nội bộ, doanh nghiệp chủ động thực thi dự án. Với phương án bên ngoài, doanh nghiệp chuyển ít nhất một phần trách nhiệm tạo ra kết quả cho một tổ chức hoặc tài sản khác.

Đây cũng là lý do không nên so sánh hai phương án chỉ bằng một chỉ số đơn lẻ. Hai khoản đầu tư có thể có IRR tương đương nhưng một phương án tạo thêm năng lực sản xuất dài hạn, trong khi phương án kia đem lại tính thanh khoản hoặc khả năng đa dạng hóa tốt hơn. Giá trị chiến lược và cấu trúc rủi ro cần được xem cùng với lợi suất.

Ranh giới giữa đầu tư nội bộ và đầu tư bên ngoài không phải lúc nào cũng tuyệt đối

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng đầu tư nội bộ luôn phục vụ hoạt động hiện tại, còn đầu tư bên ngoài luôn không liên quan đến hoạt động kinh doanh chính.

Trong thực tế, hai mục tiêu có thể giao nhau.

Ví dụ, doanh nghiệp có thể mua cổ phần của một công ty công nghệ để tiếp cận nền tảng cần thiết cho hoạt động của chính mình. Về vị trí phân bổ vốn, đây là đầu tư ra bên ngoài. Nhưng về mục tiêu chiến lược, khoản đầu tư lại hỗ trợ năng lực nội bộ.

Ngược lại, doanh nghiệp có thể xây dựng một dự án mới hoàn toàn bên trong tổ chức. Đây vẫn là đầu tư nội bộ dù dự án mở ra một dòng kinh doanh mới.

Do đó, nên phân biệt theo hai câu hỏi:

1.    Vốn được đặt vào đâu?

2.    Giá trị kỳ vọng được tạo ra bằng cơ chế nào?

Cách phân biệt này rõ hơn việc chỉ nhìn vào mục đích chung là “tăng lợi nhuận”, bởi gần như mọi khoản đầu tư kinh doanh cuối cùng đều hướng đến việc tạo giá trị kinh tế. Điểm khác biệt thực sự nằm ở con đường tạo ra giá trị.

Một giới hạn khác là mức độ kiểm soát. Đầu tư bên ngoài không đồng nghĩa với hoàn toàn không có quyền kiểm soát. Nếu doanh nghiệp nắm giữ quyền đủ lớn đối với một doanh nghiệp khác, khả năng ảnh hưởng hoặc kiểm soát có thể đáng kể. Tuy nhiên, khoản vốn vẫn được đặt vào một thực thể pháp lý khác thay vì trực tiếp vào nguồn lực của doanh nghiệp đầu tư.

Doanh nghiệp nên ưu tiên đầu tư nội bộ hay đầu tư bên ngoài?

Không có hình thức nào mặc định tốt hơn. Lựa chọn phụ thuộc vào nơi doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị kỳ vọng tốt nhất so với vốn và rủi ro phải chấp nhận.

Đầu tư nội bộ thường có cơ sở mạnh hơn khi doanh nghiệp:

·         Có cơ hội tăng trưởng rõ trong hoạt động hiện tại

·         Có lợi thế cạnh tranh mà việc đầu tư thêm có thể khai thác

·         Có khả năng trực tiếp vận hành dự án

·         Cần xây dựng năng lực cốt lõi dài hạn

·         Có dự án tạo dòng tiền kỳ vọng phù hợp với chi phí vốn và mức rủi ro

Đầu tư bên ngoài đáng xem xét hơn khi doanh nghiệp:

·         Có vốn vượt quá nhu cầu đầu tư nội bộ hấp dẫn

·         Muốn tiếp cận năng lực hoặc thị trường mà tự xây dựng sẽ khó hoặc chậm

·         Muốn hình thành quan hệ chiến lược với doanh nghiệp khác

·         Có cơ hội đầu tư bên ngoài với tương quan lợi nhuận – rủi ro phù hợp

·         Muốn phân bổ một phần vốn sang nguồn tạo giá trị khác

Một cách ra quyết định hữu ích là không bắt đầu bằng câu hỏi “đầu tư trong hay ngoài?”, mà bắt đầu bằng mục tiêu cần đạt. Sau đó doanh nghiệp mới so sánh các phương án theo dòng tiền kỳ vọng, chi phí vốn, rủi ro, mức độ kiểm soát, năng lực thực thi và giá trị chiến lược.

Nếu mục tiêu là xây dựng năng lực mà doanh nghiệp cần sở hữu và trực tiếp kiểm soát, đầu tư nội bộ thường phù hợp hơn. Nếu mục tiêu có thể đạt hiệu quả hơn thông qua một tổ chức hoặc tài sản khác, đầu tư bên ngoài có thể là lựa chọn hợp lý hơn.

Đầu tư nội bộ và đầu tư bên ngoài khác nhau trước hết ở nơi và cơ chế tạo ra giá trị. Đầu tư nội bộ dùng vốn để nâng năng lực của chính doanh nghiệp; đầu tư bên ngoài dùng vốn để nhận lợi ích kinh tế hoặc chiến lược từ một thực thể hay tài sản bên ngoài.

Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của cả hai đều có thể là tăng giá trị doanh nghiệp, nhưng mục tiêu trực tiếp và con đường đạt mục tiêu khác nhau. Khi so sánh hai phương án, doanh nghiệp cần xem đồng thời lợi nhuận kỳ vọng, rủi ro, khả năng kiểm soát, năng lực thực thi và giá trị chiến lược thay vì chỉ nhìn vào nơi tiền được chi.