Cách xây dựng phương án đầu tư trước khi đánh giá

Một phương án đầu tư không bắt đầu từ việc tính toán lợi nhuận mà bắt đầu từ việc trả lời các câu hỏi: Vì sao cần đầu tư? Đầu tư để đạt mục tiêu gì? Có những lựa chọn nào phù hợp? Điều kiện nào quyết định tính khả thi của từng lựa chọn?

Việc hình thành phương án đầu tư thường trải qua quá trình từ nhận diện nhu cầu, xác lập mục tiêu, xây dựng các lựa chọn, sàng lọc điều kiện thực hiện đến hoàn thiện phương án đủ cơ sở để đánh giá.

Xác định nhu cầu và vấn đề cần giải quyết trước khi xây dựng phương án đầu tư

Bước đầu tiên trong quá trình xây dựng phương án đầu tư là xác định lý do phát sinh nhu cầu đầu tư.

Nhu cầu đầu tư có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như:

·         Mở rộng năng lực sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ

·         Thay thế hệ thống, thiết bị hoặc công nghệ hiện có

·         Đáp ứng nhu cầu thị trường mới

·         Cải thiện hiệu quả vận hành

·         Giải quyết các hạn chế hiện tại trong hoạt động kinh doanh

Việc xác định đúng nhu cầu giúp tránh tình trạng xây dựng phương án đầu tư dựa trên giải pháp có sẵn nhưng chưa chắc giải quyết đúng vấn đề.

Một nhu cầu đầu tư rõ ràng cần làm rõ:

·         Hiện trạng đang tồn tại vấn đề gì

·         Mức độ ảnh hưởng của vấn đề

·         Khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu mong muốn

·         Lý do cần lựa chọn giải pháp đầu tư thay vì các phương án khác

Đây là cơ sở để chuyển từ một nhu cầu chung thành một bài toán đầu tư cụ thể.

Xác lập mục tiêu làm cơ sở định hướng phương án đầu tư

Sau khi xác định nhu cầu, bước tiếp theo là xác lập mục tiêu đầu tư.

Mục tiêu đóng vai trò định hướng cho toàn bộ quá trình xây dựng phương án vì nó quyết định phạm vi, tiêu chí lựa chọn và mức độ phù hợp của các phương án được đề xuất.

Một mục tiêu đầu tư thường cần xác định:

·         Kết quả cần đạt được sau khi đầu tư

·         Quy mô hoặc phạm vi triển khai

·         Thời gian dự kiến thực hiện

·         Các yêu cầu về chất lượng, hiệu quả hoặc năng lực vận hành

Ví dụ, cùng là nhu cầu mở rộng hoạt động sản xuất nhưng mục tiêu khác nhau có thể dẫn đến các phương án khác nhau:

·         Tăng sản lượng trong ngắn hạn

·         Giảm chi phí vận hành dài hạn

·         Cải thiện chất lượng sản phẩm

·         Mở rộng sang thị trường mới

Mục tiêu càng rõ ràng thì quá trình xây dựng và đánh giá phương án càng có cơ sở.

Hình thành các phương án đầu tư khác nhau để lựa chọn

Sau khi xác định nhu cầu và mục tiêu, nhà đầu tư tiến hành xây dựng các phương án có thể đáp ứng mục tiêu đó.

Một phương án đầu tư thường bao gồm các thành phần chính:

·         Giải pháp đầu tư được lựa chọn

·         Quy mô triển khai

·         Nguồn lực cần huy động

·         Công nghệ hoặc phương thức thực hiện

·         Tiến độ triển khai dự kiến

·         Điều kiện cần thiết để vận hành

Trong thực tế, không nên chỉ xây dựng một phương án duy nhất ngay từ đầu. Việc phát triển nhiều phương án giúp so sánh và lựa chọn giải pháp phù hợp hơn.

Các phương án có thể khác nhau về:

·         Mức vốn đầu tư

·         Thời gian thực hiện

·         Mức độ công nghệ

·         Khả năng mở rộng

·         Mức độ rủi ro

Quá trình này giúp chuyển từ ý tưởng đầu tư ban đầu thành các lựa chọn cụ thể có thể phân tích.

Xác định điều kiện và giới hạn của từng phương án đầu tư

Một phương án đầu tư chỉ có giá trị khi phù hợp với các điều kiện thực tế.

Trước khi đánh giá chi tiết, cần xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng triển khai như:

·         Khả năng huy động vốn

·         Điều kiện về nhân lực

·         Yêu cầu kỹ thuật

·         Điều kiện pháp lý

·         Nguồn cung nguyên vật liệu hoặc đầu vào

·         Khả năng vận hành sau đầu tư

Mỗi phương án đều có các giới hạn riêng. Một phương án có hiệu quả cao về mặt lý thuyết nhưng không phù hợp với năng lực thực hiện có thể không phải là lựa chọn tối ưu.

Việc xác định điều kiện giúp loại bỏ sớm các phương án không khả thi trước khi bước vào quá trình đánh giá chuyên sâu.

Hoàn thiện phương án đầu tư để đưa vào bước đánh giá

Sau khi xác định nhu cầu, mục tiêu, lựa chọn giải pháp và điều kiện thực hiện, phương án đầu tư được hoàn thiện thành cơ sở cho bước đánh giá.

Một phương án đầu tư hoàn chỉnh thường cần thể hiện:

·         Mục tiêu đầu tư

·         Nội dung đầu tư

·         Quy mô thực hiện

·         Nguồn lực cần thiết

·         Tiến độ triển khai

·         Các giả định quan trọng

·         Những yếu tố cần tiếp tục đánh giá

Lúc này, phương án đầu tư không còn là một ý tưởng chung mà trở thành một cấu trúc có đủ thông tin để đánh giá về:

·         Tính khả thi kỹ thuật

·         Hiệu quả kinh tế

·         Khả năng tài chính

·         Mức độ rủi ro

·         Sự phù hợp với mục tiêu dài hạn

Xây dựng phương án đầu tư là quá trình chuyển đổi từ nhu cầu đầu tư ban đầu thành các lựa chọn cụ thể có thể xem xét và đánh giá. Chất lượng của bước hình thành phương án quyết định mức độ chính xác của các phân tích sau đó.

Một phương án đầu tư tốt không chỉ là phương án có lợi ích kỳ vọng cao mà còn phải phù hợp với mục tiêu, nguồn lực, điều kiện thực hiện và khả năng kiểm soát rủi ro trong thực tế.