Phân tích đầu tư là gì và tập trung vào những nội dung nào?

Điểm quan trọng là phân tích đầu tư không đồng nghĩa với việc dự đoán chính xác tài sản nào sẽ tăng giá. Đó là quá trình xây dựng một nhận định có căn cứ từ thông tin hiện có. Trong lĩnh vực chứng khoán, FINRA cho thấy báo cáo tài chính và các thông tin công bố về tình hình tài chính, hoạt động kinh doanh là những đầu vào quan trọng giúp nhà đầu tư đánh giá cơ hội đầu tư. CFA Institute cũng đặt việc phân tích thông tin, định giá, rủi ro và lợi nhuận trong cùng quá trình đưa ra quyết định đầu tư.

Vì vậy, chất lượng của một phân tích không chỉ phụ thuộc vào số lượng dữ liệu. Nó còn phụ thuộc vào việc dữ liệu có liên quan hay không, giả định có hợp lý hay không và kết quả có được đặt trong đúng điều kiện rủi ro hay không.

Mục tiêu của phân tích đầu tư là tạo cơ sở cho quyết định

Mục tiêu trực tiếp của phân tích đầu tư là giảm mức độ ra quyết định dựa trên cảm tính bằng cách chuyển một cơ hội đầu tư thành những vấn đề có thể kiểm tra và so sánh.

Thông thường, quá trình này cần làm rõ bốn câu hỏi.

• Khả năng sinh lời: Khoản đầu tư có thể tạo ra dòng tiền, thu nhập hoặc mức tăng giá như thế nào
• Giá trị: Giá trị kinh tế ước tính của khoản đầu tư có tương xứng với mức giá hoặc số vốn phải bỏ ra hay không
• Rủi ro: Những yếu tố nào có thể khiến kết quả thực tế thấp hơn kỳ vọng hoặc gây tổn thất
• Mức độ phù hợp: Đặc điểm lợi nhuận, rủi ro và thời hạn của khoản đầu tư có phù hợp với mục tiêu đang theo đuổi hay không

Hai khoản đầu tư có cùng lợi nhuận kỳ vọng vì thế chưa chắc có chất lượng tương đương. Khoản đầu tư phải chịu biến động lớn hơn, có xác suất mất vốn cao hơn hoặc phụ thuộc vào những giả định kém chắc chắn hơn cần được đánh giá khác.

CFA Institute xem rủi ro là một bộ phận gắn liền với quá trình đầu tư và nhấn mạnh mối liên hệ giữa lợi nhuận với rủi ro. Điều đó cho thấy phân tích lợi nhuận mà tách khỏi phân tích rủi ro sẽ tạo ra bức tranh không đầy đủ.

Dữ liệu là đầu vào của quá trình phân tích đầu tư

Kết luận phân tích phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng đầu vào. Tùy đối tượng đầu tư, dữ liệu cần sử dụng có thể khác nhau, nhưng thường được tổ chức thành một số nhóm chính.

Dữ liệu tài chính và dòng tiền

Đối với doanh nghiệp hoặc chứng khoán của doanh nghiệp, báo cáo kết quả kinh doanh giúp xem xét doanh thu, chi phí và khả năng tạo lợi nhuận; bảng cân đối kế toán phản ánh tài sản, nợ phải trả và nguồn vốn; báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho biết tiền thực tế được tạo ra và sử dụng như thế nào.

FINRA lưu ý rằng báo cáo kết quả kinh doanh trong các báo cáo doanh nghiệp là một điểm khởi đầu để đánh giá những vấn đề như doanh thu, chi phí và lợi nhuận.

Với dự án đầu tư, trọng tâm thường chuyển sang số vốn ban đầu, dòng tiền dự kiến trong từng kỳ, thời gian hoạt động và giá trị thu hồi cuối kỳ.

Dữ liệu thị trường và môi trường kinh doanh

Một khoản đầu tư không tồn tại độc lập với môi trường bên ngoài. Lãi suất, lạm phát, tỷ giá, giá nguyên liệu, chu kỳ kinh tế, cạnh tranh và nhu cầu của khách hàng đều có thể làm thay đổi kết quả.

Ví dụ, một doanh nghiệp vẫn có thể tăng doanh thu nhưng lợi nhuận suy giảm nếu chi phí đầu vào hoặc chi phí vốn tăng nhanh hơn. Vì vậy, chỉ đọc số liệu quá khứ mà không xác định yếu tố tạo ra các con số đó có thể dẫn tới kết luận thiếu chiều sâu.

Dữ liệu về giá và mức tham chiếu

Giá thị trường cho biết nhà đầu tư phải trả bao nhiêu, nhưng bản thân giá chưa trả lời được một tài sản đang rẻ hay đắt. Muốn đánh giá, giá thường phải được đặt cạnh lợi nhuận, dòng tiền, tài sản, triển vọng hoặc mức định giá của những đối tượng phù hợp để so sánh.

Các nội dung chính cần đánh giá trong phân tích đầu tư

Một phân tích đầu tư đầy đủ không dừng ở việc tính một vài chỉ số. Các chỉ số chỉ có ý nghĩa khi chúng được kết nối thành một chuỗi logic từ khả năng tạo lợi ích đến giá trị và rủi ro.

Khả năng tạo lợi nhuận và dòng tiền

Đây là lớp phân tích trả lời khoản đầu tư tạo giá trị kinh tế bằng cách nào.

Với doanh nghiệp, nhà phân tích có thể xem xét tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng chuyển lợi nhuận kế toán thành dòng tiền. Với dự án, trọng tâm thường là dòng tiền vào và dòng tiền ra trong toàn bộ vòng đời dự án.

Một mức lợi nhuận cao trong một kỳ chưa đủ chứng minh chất lượng đầu tư nếu lợi nhuận đó khó duy trì hoặc không chuyển hóa thành tiền.

Giá trị của khoản đầu tư

Sau khi xác định khả năng tạo dòng tiền, bước tiếp theo là đặt lợi ích tương lai về cùng một cơ sở giá trị ở hiện tại.

Một công cụ phổ biến đối với dự án là giá trị hiện tại thuần – NPV:

[

NPV=\sum_{t=0}^{n}\frac{CF_t}{(1 r)^t}

]

Trong đó, (CF_t) là dòng tiền tại thời điểm (t), còn (r) là tỷ lệ chiết khấu phản ánh giá trị thời gian của tiền và mức lợi tức yêu cầu thích hợp.

Về mặt cơ chế, tỷ lệ chiết khấu càng cao thì giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai càng thấp. Do đó, cùng một dự báo dòng tiền nhưng thay đổi giả định về rủi ro hoặc chi phí vốn có thể làm kết quả định giá thay đổi đáng kể.

Trong phân tích cổ phiếu, việc ước tính giá trị nội tại cũng nhằm kiểm tra xem giá thị trường có phản ánh hợp lý giá trị kinh tế của chứng khoán hay không. CFA Institute xác định định giá là một thành phần đặc biệt quan trọng của quản lý danh mục chủ động khi nhà đầu tư tìm kiếm những chứng khoán có thể đang được định giá sai so với giá trị ước tính.

Rủi ro của khoản đầu tư

Rủi ro không chỉ là giá giảm. FINRA định nghĩa rủi ro đầu tư theo nghĩa rộng là sự không chắc chắn có khả năng ảnh hưởng tiêu cực đến tình trạng tài chính của nhà đầu tư.

Tùy đối tượng, phân tích có thể cần xem xét:

• Rủi ro kinh doanh
• Rủi ro tài chính do sử dụng nợ
• Rủi ro thị trường
• Rủi ro lãi suất
• Rủi ro tỷ giá
• Rủi ro tín dụng
• Rủi ro thanh khoản
• Rủi ro từ những giả định dự báo

CFA Institute cũng phân biệt rủi ro thị trường phát sinh từ biến động của giá cổ phiếu, lãi suất, tỷ giá hoặc giá hàng hóa với các nhóm rủi ro khác như rủi ro tín dụng.

Mối quan hệ giữa lợi nhuận và rủi ro

Một cơ hội không nên được đánh giá chỉ vì lợi nhuận kỳ vọng cao. Câu hỏi có giá trị hơn là: lợi nhuận kỳ vọng có đủ để bù đắp cho rủi ro đang chấp nhận hay không?

Đó là lý do phân tích đầu tư thường hướng tới lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro thay vì tìm kiếm lợi nhuận tối đa một cách biệt lập. Trong quản lý danh mục, CFA Institute mô tả quá trình xây dựng danh mục là cân bằng lợi nhuận dự kiến với mức rủi ro chấp nhận được và những yếu tố có thể cản trở việc hiện thực hóa lợi nhuận đó.

Các chỉ tiêu chỉ có ý nghĩa khi được đặt đúng ngữ cảnh

Trong phân tích đầu tư, một con số hiếm khi tự nó tạo ra kết luận.

Ví dụ, hệ số P/E biểu thị mức giá thị trường tương ứng với một đơn vị lợi nhuận của doanh nghiệp:

[

P/E=\frac{\text{Giá cổ phiếu}}{\text{Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu}}

]

P/E thấp không tự động đồng nghĩa với khoản đầu tư hấp dẫn. Hệ số thấp có thể phản ánh định giá thấp, nhưng cũng có thể xuất hiện khi thị trường dự kiến lợi nhuận giảm, doanh nghiệp có rủi ro lớn hoặc chất lượng kinh doanh thấp.

FINRA mô tả phân tích cơ bản trong đầu tư giá trị là việc xem xét báo cáo tài chính hoặc vị thế kinh doanh và có thể sử dụng các chỉ tiêu như P/E, P/B cùng xu hướng kinh doanh và kinh tế để đánh giá giá trị tương đối của chứng khoán.

Logic tương tự áp dụng cho các chỉ tiêu khác:

• Tăng trưởng doanh thu cần được xem cùng khả năng tạo lợi nhuận
• Lợi nhuận cần được kiểm tra cùng chất lượng dòng tiền
• Tỷ suất sinh lời cần được đặt cạnh mức rủi ro
• Mức nợ cần được xem cùng khả năng trả nợ và ổn định dòng tiền
• Giá thị trường cần được đặt cạnh giá trị kinh tế ước tính

Do đó, phân tích đầu tư là quá trình kết nối các chỉ tiêu, không phải quá trình chọn một chỉ số rồi dùng nó để quyết định toàn bộ khoản đầu tư.

Phân tích cần kiểm tra cả giả định và độ nhạy của kết quả

Kết quả định giá hoặc dự báo thường được tạo ra từ nhiều giả định: doanh thu tương lai, biên lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng, lãi suất, tỷ lệ chiết khấu, chi phí đầu vào hoặc giá bán.

Nếu những giả định này thay đổi, kết luận cũng có thể thay đổi.

Ví dụ, một dự án có NPV dương trong kịch bản cơ sở chưa chắc còn hấp dẫn nếu doanh thu thấp hơn dự kiến hoặc chi phí vốn tăng. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “kết quả là bao nhiêu?”, phân tích chuyên sâu còn phải hỏi “kết quả phụ thuộc mạnh nhất vào biến số nào?”.

Có thể triển khai ba lớp kiểm tra:

• Kịch bản cơ sở: Các giả định được xem là hợp lý nhất tại thời điểm phân tích
• Kịch bản thuận lợi: Một số biến số quan trọng diễn biến tốt hơn dự kiến
• Kịch bản bất lợi: Doanh thu, chi phí, lãi suất hoặc các biến quan trọng diễn biến theo hướng bất lợi

Cách tiếp cận này không loại bỏ sự không chắc chắn. Giá trị của nó nằm ở việc làm rõ khoản đầu tư nhạy cảm với điều kiện nào và mức độ an toàn của kết luận đến đâu.

Phân tích một khoản đầu tư vẫn phải đặt trong bối cảnh danh mục

Một tài sản có đặc điểm hấp dẫn khi được xem riêng lẻ chưa chắc là lựa chọn phù hợp khi đặt vào toàn bộ danh mục.

Nếu nhà đầu tư đã tập trung phần lớn tài sản vào cùng một ngành hoặc cùng một nguồn rủi ro, bổ sung thêm một khoản đầu tư tương tự có thể làm tăng rủi ro tập trung. Ngược lại, một tài sản có mức sinh lời kỳ vọng không cao nhất nhưng có đặc điểm rủi ro khác với phần còn lại của danh mục có thể tạo ra giá trị về đa dạng hóa.

Investor.gov mô tả đa dạng hóa là việc phân bổ tiền vào nhiều khoản đầu tư nhằm giảm rủi ro, đồng thời lưu ý rằng đa dạng hóa không bảo đảm danh mục tránh được tổn thất khi thị trường giảm.

Điều này tạo ra một giới hạn quan trọng: phân tích đầu tư không nên kết thúc ở câu hỏi tài sản có tốt hay không, mà cần xem tài sản đó có phù hợp với mục tiêu, thời hạn và cấu trúc rủi ro đang có hay không.

Phân tích đầu tư về bản chất là một hệ thống đánh giá thay vì một công thức riêng lẻ. Nó bắt đầu từ việc xác định mục tiêu, thu thập dữ liệu, tìm hiểu khả năng tạo dòng tiền và lợi nhuận, sau đó đánh giá giá trị, rủi ro, các giả định và mức độ phù hợp của khoản đầu tư.

Điểm cốt lõi là lợi nhuận, giá trị và rủi ro phải được xem xét cùng nhau. Một dự báo lợi nhuận cao không đủ để hình thành kết luận nếu chưa biết rủi ro nào tạo ra lợi nhuận đó, dữ liệu nào hỗ trợ dự báo và kết quả sẽ thay đổi thế nào khi các giả định không diễn ra như kỳ vọng. Vì thế, vai trò thực sự của phân tích đầu tư không phải bảo đảm một quyết định sẽ có lãi, mà là giúp quyết định được hình thành trên cơ sở dữ liệu, giả định và rủi ro có thể kiểm tra.

Phân tích đầu tư có phải chỉ là phân tích báo cáo tài chính?

Không. Báo cáo tài chính là nguồn dữ liệu quan trọng đối với doanh nghiệp, nhưng phân tích đầu tư còn có thể bao gồm dòng tiền, định giá, điều kiện kinh tế và thị trường, rủi ro, giả định dự báo và mức độ phù hợp với danh mục.

Phân tích đầu tư có thể xác định chắc chắn một khoản đầu tư sẽ sinh lời không?

Không. Phân tích sử dụng thông tin và giả định để đánh giá kết quả có thể xảy ra, trong khi hoạt động đầu tư luôn tồn tại sự không chắc chắn và rủi ro.

Vì sao không nên chỉ nhìn vào lợi nhuận kỳ vọng?

Vì lợi nhuận cần được đánh giá cùng mức rủi ro phải chấp nhận. Hai khoản đầu tư có cùng lợi nhuận kỳ vọng nhưng đặc điểm rủi ro khác nhau không mang lại cùng một quan hệ lợi nhuận – rủi ro.