Phân biệt mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh

Mô hình kinh doanh tập trung vào cách doanh nghiệp vận hành để tạo ra, cung cấp và thu lợi từ giá trị. Trong khi đó, chiến lược kinh doanh tập trung vào hướng đi, lựa chọn cạnh tranh và cách doanh nghiệp đạt được mục tiêu dài hạn.

Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm giúp doanh nghiệp tránh nhầm lẫn giữa việc thiết kế cách kiếm tiền và việc quyết định cách phát triển trong môi trường cạnh tranh.

Mô hình kinh doanh là gì và trả lời câu hỏi nào?

Mô hình kinh doanh mô tả cách một doanh nghiệp tạo ra giá trị cho khách hàng, chuyển giao giá trị đó và tạo ra doanh thu hoặc lợi nhuận.

Một mô hình kinh doanh thường bao gồm các yếu tố chính:

·         Khách hàng mục tiêu

·         Giá trị cung cấp cho khách hàng

·         Kênh phân phối

·         Hoạt động vận hành chính

·         Nguồn lực cần thiết

·         Cách tạo doanh thu

·         Cấu trúc chi phí

Ví dụ, một nền tảng thương mại điện tử có thể xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên việc kết nối người bán và người mua, tạo doanh thu từ phí giao dịch hoặc quảng cáo.

Câu hỏi cốt lõi mà mô hình kinh doanh trả lời là:

Doanh nghiệp tạo ra giá trị bằng cách nào và kiếm tiền từ giá trị đó ra sao?

Chiến lược kinh doanh là gì và tập trung vào điều gì?

Chiến lược kinh doanh là định hướng và kế hoạch lựa chọn cách doanh nghiệp cạnh tranh, phân bổ nguồn lực và đạt mục tiêu trong một khoảng thời gian dài.

Chiến lược kinh doanh thường liên quan đến:

·         Thị trường mục tiêu muốn phục vụ

·         Lợi thế cạnh tranh muốn xây dựng

·         Cách khác biệt hóa so với đối thủ

·         Cách phân bổ nguồn lực

·         Các ưu tiên tăng trưởng

Ví dụ, cùng hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ trực tuyến, một doanh nghiệp có thể chọn chiến lược cạnh tranh bằng giá thấp, tốc độ giao hàng nhanh hoặc trải nghiệm khách hàng vượt trội.

Câu hỏi cốt lõi mà chiến lược kinh doanh trả lời là:

Doanh nghiệp sẽ cạnh tranh ở đâu và bằng cách nào để đạt mục tiêu?

Sự khác nhau giữa mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh

Mối quan hệ giữa mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh

Mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh không tách biệt mà bổ trợ cho nhau.

Chiến lược kinh doanh xác định doanh nghiệp muốn đi đâu, muốn phục vụ ai và muốn tạo lợi thế cạnh tranh nào. Mô hình kinh doanh biến định hướng đó thành cách thức vận hành cụ thể để tạo ra doanh thu.

Có thể hiểu đơn giản:

·         Chiến lược kinh doanh là lựa chọn hướng đi

·         Mô hình kinh doanh là cách tổ chức hoạt động để thực hiện hướng đi đó

Một chiến lược tốt nhưng không có mô hình kinh doanh phù hợp có thể khó tạo ra giá trị thực tế. Ngược lại, một mô hình kinh doanh hiệu quả nhưng thiếu chiến lược rõ ràng có thể khó duy trì lợi thế khi thị trường thay đổi.

Vì sao doanh nghiệp cần phân biệt hai khái niệm này?

Việc phân biệt mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác hơn.

Một số tình huống cần phân biệt:

·         Khi xây dựng doanh nghiệp mới, cần xác định mô hình kinh doanh để biết cách tạo doanh thu

·         Khi mở rộng thị trường, cần chiến lược kinh doanh để lựa chọn hướng phát triển

·         Khi đối mặt với cạnh tranh, cần xem xét lại chiến lược thay vì chỉ thay đổi mô hình doanh thu

·         Khi thị trường thay đổi, có thể cần đổi mô hình kinh doanh mà không thay đổi toàn bộ chiến lược

Ví dụ, một công ty phần mềm có thể giữ chiến lược tập trung vào khách hàng doanh nghiệp nhưng thay đổi mô hình kinh doanh từ bán giấy phép một lần sang thu phí thuê bao hàng tháng.

Khi nào cần thay đổi mô hình kinh doanh hoặc chiến lược kinh doanh?

Doanh nghiệp cần xem xét thay đổi mô hình kinh doanh khi:

·         Cách tạo doanh thu hiện tại không còn hiệu quả

·         Nhu cầu khách hàng thay đổi

·         Công nghệ mới làm thay đổi cách cung cấp sản phẩm

·         Chi phí vận hành không còn phù hợp

Doanh nghiệp cần xem xét thay đổi chiến lược kinh doanh khi:

·         Môi trường cạnh tranh thay đổi

·         Thị trường mục tiêu không còn hấp dẫn

·         Lợi thế cạnh tranh bị suy giảm

·         Mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp thay đổi

Điểm khác biệt quan trọng là thay đổi mô hình kinh doanh thường liên quan đến cách doanh nghiệp vận hành, còn thay đổi chiến lược liên quan đến quyết định về hướng phát triển.

Cách kết hợp mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh hiệu quả

Một doanh nghiệp có khả năng phát triển bền vững khi mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh thống nhất với nhau.

Quá trình kết hợp thường gồm:

·         Xác định mục tiêu chiến lược dài hạn

·         Lựa chọn thị trường và nhóm khách hàng ưu tiên

·         Thiết kế mô hình kinh doanh phù hợp để tạo giá trị

·         Đánh giá khả năng sinh lời và khả năng mở rộng

·         Điều chỉnh khi điều kiện thị trường thay đổi

Chiến lược định hướng các quyết định lớn, còn mô hình kinh doanh bảo đảm doanh nghiệp có cơ chế thực thi và tạo ra giá trị thực tế.

Mô hình kinh doanh và chiến lược kinh doanh là hai khái niệm liên quan nhưng khác nhau về chức năng. Mô hình kinh doanh giải thích cách doanh nghiệp tạo ra và thu nhận giá trị, còn chiến lược kinh doanh xác định cách doanh nghiệp lựa chọn hướng đi và cạnh tranh trên thị trường.

Doanh nghiệp cần cả hai yếu tố: chiến lược để xác định con đường phát triển và mô hình kinh doanh để biến con đường đó thành hoạt động tạo giá trị cụ thể.