Phân biệt mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh

Mô hình kinh doanh tập trung vào việc doanh nghiệp tạo ra giá trị, cung cấp giá trị và thu lợi nhuận như thế nào. Trong khi đó, kế hoạch kinh doanh tập trung vào việc doanh nghiệp sẽ triển khai các hoạt động gì, trong thời gian nào và bằng nguồn lực nào để đạt mục tiêu đã đặt ra.

Nói cách khác, mô hình kinh doanh là logic vận hành cốt lõi của doanh nghiệp, còn kế hoạch kinh doanh là bản hướng dẫn hành động để biến mô hình đó thành kết quả thực tế.

Một doanh nghiệp có thể thay đổi kế hoạch kinh doanh nhiều lần nhưng vẫn giữ nguyên mô hình kinh doanh. Ngược lại, khi doanh nghiệp thay đổi cách tạo doanh thu hoặc cách cung cấp giá trị cho khách hàng, đó là sự thay đổi về mô hình kinh doanh.

Ví dụ, một công ty phần mềm có thể có mô hình kinh doanh dựa trên thuê bao hàng tháng. Kế hoạch kinh doanh của công ty có thể thay đổi theo từng năm như mở rộng thị trường, tăng ngân sách marketing hoặc phát triển sản phẩm mới, nhưng mô hình tạo doanh thu từ thuê bao vẫn giữ nguyên.

Mô hình kinh doanh là gì và mục đích chính là gì?

Mô hình kinh doanh là cách doanh nghiệp thiết kế toàn bộ cơ chế tạo ra giá trị và thu về lợi ích kinh tế.

Mục đích chính của mô hình kinh doanh là trả lời:

·         Doanh nghiệp phục vụ nhóm khách hàng nào

·         Doanh nghiệp cung cấp giá trị gì cho khách hàng

·         Doanh nghiệp tạo doanh thu bằng cách nào

·         Những nguồn lực và hoạt động nào cần thiết để vận hành

·         Chi phí phát sinh và lợi nhuận được hình thành ra sao

Một mô hình kinh doanh thường bao gồm các thành phần như:

·         Phân khúc khách hàng

·         Giá trị cung cấp

·         Kênh phân phối

·         Quan hệ khách hàng

·         Dòng doanh thu

·         Nguồn lực chính

·         Hoạt động chính

·         Đối tác chính

·         Cơ cấu chi phí

Mục tiêu của mô hình kinh doanh không phải là mô tả từng bước thực hiện, mà là xác định cơ chế tạo ra giá trị và khả năng tồn tại của doanh nghiệp trên thị trường.

Kế hoạch kinh doanh là gì và mục đích chính là gì?

Kế hoạch kinh doanh là tài liệu mô tả mục tiêu, chiến lược, nguồn lực và các hoạt động cần triển khai để phát triển doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định.

Mục đích chính của kế hoạch kinh doanh là biến định hướng kinh doanh thành hành động cụ thể.

Một kế hoạch kinh doanh thường bao gồm:

·         Mục tiêu kinh doanh

·         Phân tích thị trường

·         Chiến lược marketing

·         Kế hoạch vận hành

·         Kế hoạch nhân sự

·         Dự báo tài chính

·         Nhu cầu vốn

·         Các chỉ số đánh giá hiệu quả

Kế hoạch kinh doanh giúp doanh nghiệp biết cần làm gì, khi nào thực hiện, ai chịu trách nhiệm và cần bao nhiêu nguồn lực để đạt mục tiêu.

Sự khác nhau giữa mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh về mục đích

Mối quan hệ giữa mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh

Mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh không thay thế cho nhau mà bổ sung cho nhau.

Trình tự hợp lý thường là:

Mô hình kinh doanh

↓

Chiến lược phát triển

↓

Kế hoạch kinh doanh

↓

Triển khai thực tế

Mô hình kinh doanh đóng vai trò là nền tảng. Nếu mô hình kinh doanh chưa rõ ràng, kế hoạch kinh doanh có thể chỉ là danh sách hoạt động nhưng thiếu logic tạo giá trị.

Ngược lại, một mô hình kinh doanh tốt vẫn cần kế hoạch kinh doanh để chuyển ý tưởng thành hành động cụ thể.

Khi nào cần xây dựng mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh?

Mô hình kinh doanh thường cần được xác định khi:

·         Bắt đầu một doanh nghiệp mới

·         Phát triển sản phẩm hoặc dịch vụ mới

·         Thay đổi cách tạo doanh thu

·         Tìm kiếm hướng đi mới trên thị trường

Kế hoạch kinh doanh thường cần được xây dựng khi:

·         Chuẩn bị ra mắt doanh nghiệp

·         Kêu gọi vốn đầu tư

·         Mở rộng thị trường

·         Đặt mục tiêu tăng trưởng

·         Quản lý hoạt động theo từng giai đoạn

Doanh nghiệp mới thường cần mô hình kinh doanh trước để xác định hướng đi, sau đó xây dựng kế hoạch kinh doanh để triển khai.

Những hiểu lầm phổ biến về mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh

Một số doanh nghiệp cho rằng mô hình kinh doanh chính là kế hoạch kinh doanh. Đây là cách hiểu chưa chính xác.

Kế hoạch kinh doanh có thể thay đổi theo từng năm hoặc từng giai đoạn, nhưng mô hình kinh doanh chỉ thay đổi khi doanh nghiệp thay đổi cách tạo giá trị hoặc tạo doanh thu.

Một hiểu lầm khác là chỉ cần có ý tưởng kinh doanh là đã có mô hình kinh doanh. Trên thực tế, một ý tưởng chỉ trở thành mô hình kinh doanh khi xác định được khách hàng, giá trị cung cấp, cách vận hành và cơ chế tạo doanh thu.

Doanh nghiệp nên ưu tiên mô hình kinh doanh hay kế hoạch kinh doanh trước?

Thông thường, doanh nghiệp nên xác định mô hình kinh doanh trước rồi mới xây dựng kế hoạch kinh doanh.

Lý do là kế hoạch kinh doanh cần dựa trên một logic vận hành cụ thể. Nếu chưa biết doanh nghiệp tạo giá trị bằng cách nào, việc lập kế hoạch doanh thu, marketing hay vận hành sẽ thiếu cơ sở.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, hai yếu tố này cần được cập nhật liên tục. Kế hoạch kinh doanh có thể giúp phát hiện vấn đề trong quá trình triển khai, từ đó doanh nghiệp có thể điều chỉnh lại mô hình kinh doanh nếu cần.

Mô hình kinh doanh và kế hoạch kinh doanh khác nhau chủ yếu ở mục đích sử dụng. Mô hình kinh doanh trả lời câu hỏi doanh nghiệp tạo giá trị và kiếm tiền như thế nào, còn kế hoạch kinh doanh trả lời câu hỏi doanh nghiệp sẽ triển khai những hoạt động nào để đạt mục tiêu.

Một mô hình kinh doanh tốt giúp doanh nghiệp có hướng đi đúng, trong khi một kế hoạch kinh doanh tốt giúp biến hướng đi đó thành kết quả cụ thể. Vì vậy, hai công cụ này cần được sử dụng kết hợp thay vì xem là hai khái niệm thay thế nhau.