Cách xác định quy mô đầu tư phù hợp với doanh nghiệp

Vì vậy, bài toán xác định quy mô đầu tư không nên bắt đầu bằng câu hỏi “doanh nghiệp có thể đầu tư bao nhiêu tiền?”, mà bằng câu hỏi “doanh nghiệp cần bao nhiêu năng lực để đáp ứng nhu cầu có khả năng thực hiện, và tổ chức hiện tại có thể hấp thụ bao nhiêu năng lực mới?”.

Quy mô phù hợp nằm tại điểm giao của ba giới hạn: nhu cầu đủ lớn để sử dụng tài sản, nguồn lực đủ mạnh để tài trợ và vận hành tài sản, khả năng hấp thụ đủ cao để biến công suất thiết kế thành sản lượng và dòng tiền thực tế. Sau đó, doanh nghiệp mới kiểm tra hiệu quả tài chính của những phương án nằm trong vùng khả thi này.

Quy mô đầu tư phải được xác định bằng năng lực cần tạo ra

“Quy mô đầu tư” thường được diễn đạt bằng số tiền, nhưng vốn chỉ là một biểu hiện của quy mô. Trước khi tính tổng vốn, doanh nghiệp cần xác định đơn vị năng lực mà khoản đầu tư sẽ tạo ra.

Tùy dự án, quy mô có thể được biểu hiện bằng:

·         Công suất sản xuất mỗi năm

·         Số dây chuyền hoặc máy móc

·         Diện tích nhà xưởng

·         Số cửa hàng hoặc điểm phục vụ

·         Số đơn hàng có thể xử lý

·         Số khách hàng hệ thống có thể phục vụ

·         Công suất kho hoặc vận tải

·         Số nhân sự và năng lực triển khai tương ứng

Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng vì hai dự án có cùng tổng vốn chưa chắc có cùng quy mô kinh tế. Một dự án có thể dành phần lớn vốn cho đất và hạ tầng, trong khi dự án khác dành vốn cho thiết bị trực tiếp tạo công suất.

Do đó, trình tự hợp lý là:

Nhu cầu → năng lực cần thiết → cấu hình tài sản → tổng vốn đầu tư

thay vì:

Ngân sách có thể huy động → mua tài sản → tìm cách sử dụng công suất

Khi đi theo trình tự thứ hai, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng công suất được quyết định bởi khả năng huy động tiền chứ không phải khả năng tạo doanh thu.

Xác định quy mô từ nhu cầu thị trường có khả năng chuyển thành sản lượng

Nhu cầu là giới hạn đầu tiên. Nhưng doanh nghiệp không nên sử dụng toàn bộ quy mô thị trường làm cơ sở đầu tư. Điều cần ước tính là phần nhu cầu mà doanh nghiệp thực sự có khả năng tiếp cận và chuyển thành đơn hàng.

Tách nhu cầu thị trường khỏi nhu cầu của doanh nghiệp

Một thị trường tiêu thụ một triệu sản phẩm mỗi năm không đồng nghĩa doanh nghiệp mới tham gia có thể lập tức khai thác một triệu sản phẩm.

Dự báo phục vụ quyết định đầu tư nên đi từ:

Quy mô nhu cầu thị trường → phân khúc có thể phục vụ → khách hàng có thể tiếp cận → thị phần khả thi → sản lượng có khả năng bán

Độ chắc chắn của từng lớp thường giảm dần. Vì vậy, nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng chung của thị trường để thiết kế công suất, mức đầu tư rất dễ vượt nhu cầu thực tế của chính doanh nghiệp.

Dữ liệu có giá trị hơn đối với quyết định quy mô thường là đơn hàng hiện hữu, hợp đồng, tỷ lệ mua lại, năng lực của kênh phân phối, danh sách khách hàng tiềm năng có xác suất chuyển đổi và lịch sử tăng trưởng sản lượng.

Không thiết kế công suất bằng đúng sản lượng dự báo

Nếu dự báo sản lượng là (Q), công suất thiết kế không nhất thiết cũng bằng (Q). Thiết bị còn chịu ảnh hưởng của bảo trì, thời gian chuyển đổi sản phẩm, mùa vụ, sự cố và biến động đơn hàng.

Có thể biểu diễn quan hệ cơ bản:

Mức sử dụng công suất = Sản lượng thực tế / Công suất thiết kế

Ngược lại:

Công suất cần thiết = Sản lượng dự kiến / Mức sử dụng công suất mục tiêu

Mức sử dụng mục tiêu không có một con số chung cho mọi doanh nghiệp. Một dây chuyền liên tục, nhà máy sản xuất nhiều mã hàng, kho logistics và chuỗi bán lẻ có đặc điểm dự phòng hoàn toàn khác nhau. Doanh nghiệp phải xác định ngưỡng từ dữ liệu vận hành và đặc thù công nghệ của mình.

Ví dụ minh họa, nếu sản lượng có khả năng tiêu thụ là 120.000 đơn vị/năm và doanh nghiệp chủ động thiết kế để 120.000 đơn vị tương ứng với 80% công suất, công suất cần có là khoảng 150.000 đơn vị/năm. Phần 20% còn lại là dư địa vận hành và tăng trưởng, không phải sản lượng mặc định sẽ bán được.

Điểm quan trọng là công suất dự phòng phải có lý do kinh tế. Dư địa cho mùa cao điểm hoặc tăng trưởng đã có tín hiệu khác hoàn toàn với công suất dư thừa hình thành từ một dự báo quá lạc quan.

Đặt quy mô đầu tư trong giới hạn nguồn lực thực sự của doanh nghiệp

Một quy mô có đủ nhu cầu thị trường vẫn có thể không phù hợp nếu doanh nghiệp không đủ nguồn lực để xây dựng và duy trì nó.

Nguồn lực ở đây rộng hơn vốn đầu tư ban đầu.

Vốn đầu tư chỉ là lớp đầu tiên

Một dự án thường cần ít nhất hai nhóm vốn:

Vốn hình thành tài sản dùng cho máy móc, nhà xưởng, công nghệ, hạ tầng, lắp đặt và các chi phí trước vận hành.

Vốn phục vụ hoạt động cần cho nguyên liệu, hàng tồn kho, khoản phải thu, tiền lương, vận hành và khoảng thời gian từ lúc bắt đầu sản xuất đến khi thu được tiền.

Do đó, việc doanh nghiệp đủ tiền mua dây chuyền chưa chứng minh rằng doanh nghiệp đủ nguồn lực cho quy mô đó.

Đầu tư càng lớn, lượng hàng được sản xuất và bán chịu càng có thể tăng, kéo theo nhu cầu vốn lưu động. Nếu phần vốn này không được tính cùng CAPEX, dự án có thể hoàn thành về mặt kỹ thuật nhưng thiếu tiền khi tăng sản lượng.

Kiểm tra sức chịu đựng thay vì chỉ kiểm tra khả năng huy động vốn

Một khoản vay được phê duyệt cho biết doanh nghiệp có thể vay, không khẳng định quy mô đầu tư là phù hợp.

Doanh nghiệp cần mô phỏng ít nhất các trường hợp:

·         Doanh thu đạt kế hoạch

·         Doanh thu thấp hơn kế hoạch

·         Dự án đưa vào hoạt động chậm hơn dự kiến

·         Chi phí đầu tư vượt dự toán

·         Thời gian thu tiền kéo dài

·         Công suất tăng chậm trong giai đoạn đầu

Mục tiêu là xem doanh nghiệp còn đủ thanh khoản để vận hành hay không nếu một số giả định không diễn ra thuận lợi.

Khả năng tài chính vì vậy nên được hiểu là khả năng hoàn thành dự án và sống cùng dự án trong giai đoạn chưa đạt trạng thái ổn định, chứ không chỉ là khả năng thanh toán hóa đơn đầu tư ban đầu.

Nguồn lực con người và quản trị cũng tạo ra giới hạn quy mô

Mở rộng tài sản thường kéo theo mở rộng đồng thời nhiều hệ thống: tuyển dụng, đào tạo, chất lượng, bảo trì, mua hàng, kho, bán hàng, kế toán, kiểm soát nội bộ và quản trị dữ liệu.

Nếu công suất tăng gấp đôi nhưng năng lực hoạch định sản xuất, quản lý tồn kho và kiểm soát chất lượng không tăng tương ứng, tài sản mới chưa chắc tạo ra sản lượng có thể bán.

Vì vậy, quy mô đầu tư về mặt tài chính có thể khả thi nhưng về mặt tổ chức vẫn quá lớn.

Đánh giá khả năng hấp thụ trước khi chọn phương án đầu tư

Khả năng hấp thụ là phần thường bị bỏ qua khi doanh nghiệp lập dự án. Nó trả lời một câu hỏi khác với nhu cầu: nếu năng lực mới được đưa vào ngay hôm nay, doanh nghiệp có thể sử dụng nó nhanh đến mức nào?

Nhu cầu có thể tồn tại trên thị trường nhưng công suất mới vẫn chưa tạo ra doanh thu nếu doanh nghiệp chưa tuyển đủ người, kênh bán chưa mở rộng, khách hàng cần thời gian phê duyệt sản phẩm hoặc chuỗi cung ứng chưa đáp ứng được sản lượng mới.

Phân biệt công suất thiết kế và công suất tạo dòng tiền

Một dây chuyền có công suất kỹ thuật 200.000 sản phẩm mỗi năm không có nghĩa doanh nghiệp sẽ đạt sản lượng đó ngay năm đầu.

Thông thường phải trải qua một quá trình:

Lắp đặt → chạy thử → ổn định chất lượng → tăng sản lượng → phát triển đơn hàng → đạt mức khai thác ổn định

Khoảng thời gian này chính là một phần của rủi ro quy mô.

Quy mô càng lớn so với nền tảng hiện tại, khoảng cách giữa công suất thiết kế và khả năng khai thác ban đầu càng đáng được kiểm tra kỹ.

Đo khả năng hấp thụ bằng các nút thắt thực tế

Doanh nghiệp có thể rà soát khả năng hấp thụ qua các câu hỏi:

·         Bộ phận bán hàng có thể tạo đủ đơn hàng cho công suất mới không

·         Nguồn nguyên liệu có đáp ứng được sản lượng tăng thêm không

·         Tốc độ tuyển và đào tạo nhân sự có theo kịp kế hoạch không

·         Hệ thống kiểm soát chất lượng có hoạt động được ở sản lượng mới không

·         Kho, vận tải và giao hàng có trở thành nút thắt không

·         Hệ thống quản trị có xử lý được số lượng giao dịch tăng lên không

·         Khách hàng cần bao lâu để thử nghiệm, phê duyệt hoặc chuyển đổi nhà cung cấp

Nếu một mắt xích chỉ có khả năng xử lý 100 đơn vị/ngày, việc các công đoạn khác được đầu tư cho 200 đơn vị/ngày không làm toàn hệ thống đạt 200 đơn vị/ngày. Công suất thực của hệ thống bị giới hạn bởi nút thắt.

Bởi vậy, xác định quy mô đầu tư phải dựa trên công suất đồng bộ của cả chuỗi, không phải công suất danh nghĩa của tài sản đắt nhất.

So sánh nhiều phương án thay vì cố tìm một con số đầu tư ngay từ đầu

Sau khi xác định nhu cầu, nguồn lực và khả năng hấp thụ, doanh nghiệp nên hình thành một số phương án quy mô thay vì lập duy nhất một dự án rồi tìm dữ liệu để chứng minh dự án đó.

Chẳng hạn có thể xây dựng:

·         Phương án thận trọng đáp ứng nhu cầu đã tương đối chắc chắn

·         Phương án cơ sở đáp ứng nhu cầu dự báo kèm một phần dư địa tăng trưởng

·         Phương án lớn khai thác lợi thế quy mô nhưng yêu cầu tốc độ tăng nhu cầu và năng lực hấp thụ cao hơn

Mỗi phương án cần sử dụng cùng một bộ giả định để việc so sánh có ý nghĩa.

Kiểm tra điểm hòa vốn của từng quy mô

Với mô hình đơn giản, sản lượng hòa vốn có thể được ước tính:

Sản lượng hòa vốn = Chi phí cố định / (Giá bán đơn vị − Chi phí biến đổi đơn vị)

Chênh lệch giữa sản lượng dự kiến và sản lượng hòa vốn cho thấy dự án có bao nhiêu khoảng đệm trước khi hoạt động rơi xuống dưới điểm hòa vốn.

Quy mô lớn có thể làm chi phí trên mỗi đơn vị giảm khi được khai thác tốt, nhưng đồng thời cũng có thể làm chi phí cố định tăng. Nếu nhu cầu chưa đủ để sử dụng tài sản, lợi thế quy mô trên lý thuyết không nhất thiết xuất hiện trong kết quả thực tế.

Đánh giá dòng tiền của phần quy mô tăng thêm

Khi so sánh dự án nhỏ với dự án lớn, câu hỏi không chỉ là “cả hai phương án có sinh lời không?”.

Doanh nghiệp còn phải hỏi:

Phần vốn bổ sung để chuyển từ phương án nhỏ sang phương án lớn tạo ra bao nhiêu dòng tiền bổ sung?

Đây là cách tránh một sai lầm phổ biến: dự án tổng thể có hiệu quả nhưng phần mở rộng quy mô lại không tạo đủ giá trị so với lượng vốn tăng thêm.

Các chỉ tiêu như NPV, IRR, thời gian hoàn vốn và dòng tiền phục vụ nghĩa vụ nợ có thể được sử dụng tùy cấu trúc dự án. Với các phương án loại trừ lẫn nhau, giá trị của dòng tiền tăng thêm và NPV đặc biệt quan trọng vì quy mô lớn hơn có thể có tỷ suất sinh lời hấp dẫn nhưng vẫn không phải phương án tạo giá trị kinh tế cao nhất trong điều kiện vốn và rủi ro cụ thể.

Không nên sử dụng một ngưỡng IRR, thời gian hoàn vốn hoặc tỷ lệ nợ chung cho tất cả doanh nghiệp. Ngưỡng chấp nhận phải phản ánh chi phí vốn, mức rủi ro, ngành, tuổi đời tài sản và khả năng tài chính của chính doanh nghiệp.

Kiểm tra quy mô bằng kịch bản bất lợi và giới hạn chịu đựng

Một phương án đầu tư chỉ phù hợp trong kịch bản tốt nhất là một phương án mong manh.

Doanh nghiệp nên thay đổi những biến số có ảnh hưởng lớn nhất đến dòng tiền, chẳng hạn:

·         Sản lượng tiêu thụ

·         Giá bán

·         Biên lợi nhuận

·         Giá nguyên liệu

·         Tổng vốn đầu tư

·         Tiến độ dự án

·         Thời gian tăng công suất

·         Vòng quay vốn lưu động

·         Chi phí vốn

Không nhất thiết phải làm hàng chục kịch bản. Điều quan trọng là xác định biến số nào có thể khiến quyết định đổi từ “chấp nhận được” sang “không chấp nhận được”.

Nếu chỉ cần doanh thu thấp hơn kế hoạch một mức nhỏ đã khiến doanh nghiệp thiếu tiền trả nợ hoặc phải bơm thêm vốn lớn, quy mô đó có thể vượt sức chịu đựng dù kịch bản cơ sở nhìn rất hấp dẫn.

Ngược lại, một phương án nhỏ hơn nhưng vẫn duy trì thanh khoản khi dự án chậm tăng sản lượng có thể tạo cho doanh nghiệp nhiều quyền lựa chọn hơn trong giai đoạn bất định.

Đây cũng là lý do quy mô tối ưu không nhất thiết là quy mô có lợi nhuận dự báo tuyệt đối cao nhất. Doanh nghiệp cần xét đồng thời giá trị tạo ra và mức độ tổ chức phải cam kết nguồn lực trước khi thông tin thị trường trở nên chắc chắn.

Xác định quy mô phù hợp bằng hệ thống giới hạn

Một phương pháp thực tế là xem mỗi yếu tố như một “trần” đối với quy mô.

Trần nhu cầu cho biết công suất thị trường có thể hấp thụ.

Trần tài chính cho biết doanh nghiệp có thể đầu tư và duy trì hoạt động đến mức nào mà không làm thanh khoản trở nên quá mong manh.

Trần vận hành phản ánh khả năng của nhân sự, quy trình, công nghệ và chuỗi cung ứng.

Trần hấp thụ phản ánh tốc độ doanh nghiệp có thể chuyển công suất mới thành sản lượng bán được.

Nếu phương án vượt một trong các giới hạn cứng này, hiệu quả tính toán ở kịch bản cơ sở chưa đủ để biến nó thành lựa chọn phù hợp.

Sau khi loại bỏ các phương án vượt giới hạn, doanh nghiệp mới so sánh giá trị kinh tế của những phương án còn lại.

Có thể triển khai quyết định theo năm bước:

1.    Xác định nhu cầu có khả năng thực hiện từ đơn hàng, khách hàng, kênh bán và dự báo thị phần

2.    Chuyển nhu cầu thành công suất cần thiết sau khi tính đến mức sử dụng công suất, mùa vụ và dự phòng vận hành

3.    Tính toàn bộ nguồn lực cần thiết gồm CAPEX, vốn lưu động, nhân sự, chuỗi cung ứng và năng lực quản trị

4.    Mô hình hóa tốc độ hấp thụ để xác định thời gian từ lúc đưa tài sản vào hoạt động đến lúc đạt mức khai thác ổn định

5.    So sánh các phương án bằng dòng tiền và kịch bản bất lợi rồi chọn phương án tạo giá trị trong phạm vi doanh nghiệp có thể chịu đựng

Điểm cuối cùng rất quan trọng: không lấy nguồn lực lớn nhất làm quy mô đầu tư; lấy quy mô tạo giá trị tốt nhất trong giới hạn nguồn lực làm lựa chọn.

Đầu tư theo giai đoạn khi nhu cầu hoặc khả năng hấp thụ chưa đủ chắc chắn

Khi thị trường tăng trưởng nhưng độ chắc chắn còn thấp, doanh nghiệp không nhất thiết phải lựa chọn giữa “đầu tư toàn bộ” và “không đầu tư”.

Nếu tài sản và công nghệ cho phép mở rộng theo module, chia đầu tư thành nhiều giai đoạn có thể giảm lượng vốn phải cam kết trước khi có đủ thông tin.

Ví dụ:

Giai đoạn 1: xây dựng mức công suất phục vụ nhu cầu đã tương đối chắc chắn.

Giai đoạn 2: chỉ kích hoạt khi một số điều kiện vận hành và thị trường đã xuất hiện.

Điều kiện mở rộng nên được xác định trước thay vì quyết định theo cảm giác. Doanh nghiệp có thể theo dõi các tín hiệu như tỷ lệ sử dụng công suất duy trì ở mức mục tiêu, lượng đơn hàng tồn đủ lớn, thời gian giao hàng bắt đầu kéo dài, dòng tiền vận hành đáp ứng kế hoạch hoặc năng lực nhân sự đã sẵn sàng cho bước mở rộng tiếp theo.

Cách làm này tạo ra “quyền chờ”: doanh nghiệp chấp nhận chưa sở hữu toàn bộ công suất ngay từ đầu để đổi lấy khả năng quan sát thêm thông tin trước khi bỏ tiếp vốn.

Tuy nhiên, đầu tư theo giai đoạn cũng có giới hạn. Nếu mở rộng từng phần khiến tổng chi phí cao hơn đáng kể, gây gián đoạn hoạt động hoặc công nghệ chỉ hiệu quả ở một mức công suất tối thiểu, đầu tư một lần có thể hợp lý hơn. Vì vậy, phương án phân kỳ cũng phải được so sánh bằng dòng tiền và ràng buộc kỹ thuật như các phương án khác.

Quy mô đầu tư phù hợp được xác định tại giao điểm giữa nhu cầu có khả năng chuyển thành doanh thu, nguồn lực doanh nghiệp có thể cam kết an toàn và tốc độ tổ chức có thể hấp thụ năng lực mới. Các chỉ tiêu tài chính sau đó giúp lựa chọn phương án tạo giá trị tốt nhất trong vùng khả thi đó.

Doanh nghiệp vì thế không nên hỏi mình có thể huy động tối đa bao nhiêu để đầu tư, mà nên xác định công suất nào thực sự cần thiết, phần vốn nào phải cam kết để vận hành công suất đó và điều gì xảy ra nếu nhu cầu hoặc tiến độ thấp hơn dự kiến. Khi độ bất định còn cao, thiết kế khả năng mở rộng theo giai đoạn thường có giá trị hơn việc mua trước toàn bộ công suất dự kiến cho tương lai.