Cách xác định thời điểm đầu tư phù hợp

Vì vậy, việc xác định thời điểm đầu tư nên đi theo một thứ tự rõ ràng: trước hết xác định tiền được đầu tư để làm gì và khi nào cần dùng; tiếp theo kiểm tra nguồn lực và khả năng chịu tổn thất; sau đó mới sử dụng điều kiện thị trường để điều chỉnh mức độ, tốc độ và phương thức giải ngân. Investor.gov của SEC cũng đặt thời hạn đầu tư và mức chịu rủi ro vào nhóm yếu tố nền tảng khi xác định cách phân bổ tài sản.

Nội dung dưới đây mang tính giáo dục và xây dựng khung tư duy, không phải khuyến nghị mua hoặc bán một tài sản cụ thể.

Bắt đầu từ mục tiêu và thời điểm cần dùng tiền

Yếu tố đầu tiên khi xác định thời điểm đầu tư không phải giá thị trường mà là thời điểm nhà đầu tư cần lấy tiền trở lại. Khoảng thời gian từ lúc giải ngân đến lúc dự kiến sử dụng vốn chính là thời hạn đầu tư.

Thời hạn này quyết định khả năng chấp nhận biến động. Một khoản tiền có thể phải dùng trong tương lai gần không có nhiều thời gian để phục hồi nếu thị trường giảm mạnh ngay sau khi đầu tư. Ngược lại, với mục tiêu còn cách nhiều năm, nhà đầu tư có nhiều thời gian hơn để đi qua những giai đoạn giảm giá tạm thời.

Investor.gov đưa ra một mốc tham khảo đáng chú ý: với mục tiêu ngắn hạn 5 năm hoặc ít hơn, việc sử dụng các khoản đầu tư có mức rủi ro cao có thể khiến nhà đầu tư phải bán trong trạng thái thua lỗ đúng lúc cần tiền.

Điều này tạo ra một nguyên tắc quan trọng: thời điểm cần tiền có thể quan trọng hơn thời điểm thị trường đang rẻ hay đắt. Một tài sản giảm giá mạnh chưa chắc tạo ra thời điểm đầu tư phù hợp nếu khoản vốn đó phải được sử dụng sau một hoặc hai năm. Giá hấp dẫn không loại bỏ rủi ro về thời gian.

Ngược lại, đối với khoản vốn dành cho mục tiêu dài hạn, việc trì hoãn liên tục chỉ vì lo ngại thị trường có thể giảm thêm cũng tạo ra một loại rủi ro khác: tiền ở ngoài thị trường lâu hơn và mất cơ hội tích lũy lợi nhuận theo thời gian.

Do đó, trước khi xem biểu đồ giá, nhà đầu tư cần trả lời được ba câu hỏi: tiền này phục vụ mục tiêu nào, khi nào có khả năng phải rút và mục tiêu đó có thể trì hoãn nếu thị trường bất lợi hay không.

Kiểm tra nguồn lực trước khi đưa tiền vào tài sản rủi ro

Có thời hạn đầu tư dài chưa đồng nghĩa với việc đã sẵn sàng đầu tư. Yếu tố thứ hai là chất lượng của nguồn vốn.

Vốn đầu tư phù hợp về nguyên tắc phải là phần tiền mà nhà đầu tư có khả năng để lại trong kế hoạch ngay cả khi xuất hiện chi phí bất ngờ. Nếu một khoản đầu tư phải được bán chỉ vì mất việc, có hóa đơn lớn hoặc thiếu tiền chi tiêu, biến động tạm thời của thị trường có thể biến thành khoản lỗ thực tế.

Đó là lý do quỹ dự phòng đóng vai trò như một lớp bảo vệ cho kế hoạch đầu tư. FINRA khuyến nghị nhà đầu tư mới nên có quỹ khẩn cấp đủ trang trải khoảng 3–6 tháng chi phí, đồng thời lưu ý nên xử lý các khoản nợ lãi suất cao trước khi đầu tư.

Mốc 3–6 tháng không phải một công thức cứng cho mọi người. Người có thu nhập biến động, nghĩa vụ tài chính lớn hoặc ít nguồn hỗ trợ dự phòng có thể cần biên an toàn cao hơn. Điểm cốt lõi là phần vốn đầu tư không nên cạnh tranh trực tiếp với những nhu cầu tài chính thiết yếu.

Nợ lãi suất cao cũng ảnh hưởng đến thời điểm đầu tư theo một cơ chế tương tự. Chi phí lãi vay là nghĩa vụ tương đối chắc chắn, trong khi lợi nhuận đầu tư là không chắc chắn. FINRA lưu ý rằng lãi suất của một số khoản nợ như thẻ tín dụng thường có thể cao hơn mức lợi nhuận tiềm năng từ đầu tư.

Vì vậy, câu hỏi đúng không chỉ là “Tôi có tiền để đầu tư hay không?” mà còn là “Tôi có thể để khoản tiền này tiếp tục được đầu tư nếu thị trường giảm và một nhu cầu tài chính bất ngờ xuất hiện hay không?”.

Nếu câu trả lời chưa chắc chắn, vấn đề nằm ở nguồn lực chứ chưa phải ở thị trường.

Tách khả năng chịu rủi ro khỏi cảm giác chịu rủi ro

Hai người có cùng số vốn và cùng thời hạn đầu tư vẫn có thể cần lựa chọn thời điểm hoặc cách giải ngân khác nhau vì khả năng chịu rủi ro không giống nhau.

Có thể nhìn rủi ro dưới hai lớp. Khả năng chịu rủi ro phản ánh mức tổn thất mà tình hình tài chính thực tế cho phép chịu đựng. Mức sẵn sàng chịu rủi ro phản ánh mức biến động mà nhà đầu tư có thể chấp nhận về mặt tâm lý. Investor.gov mô tả risk tolerance theo cả khả năng và sự sẵn sàng chấp nhận mất vốn để đổi lấy tiềm năng sinh lời cao hơn.

Sự khác biệt này rất quan trọng đối với thời điểm giải ngân.

Một người có thu nhập ổn định, quỹ dự phòng đầy đủ và mục tiêu còn 20 năm có thể có khả năng tài chính chịu được một đợt giảm lớn. Nhưng nếu một biến động ngắn hạn khiến người đó hoảng sợ và bán toàn bộ danh mục, khả năng tài chính cao không đủ để bảo vệ kế hoạch.

Trường hợp ngược lại cũng tồn tại. Một nhà đầu tư có thể rất tự tin trước biến động nhưng sắp cần tiền cho một nghĩa vụ lớn. Khi đó, tâm lý sẵn sàng chấp nhận rủi ro không làm tăng khả năng chịu rủi ro thực tế.

Bởi vậy, thời điểm đầu tư chỉ thực sự phù hợp khi mức rủi ro của khoản đầu tư không vượt quá cả năng lực tài chính lẫn giới hạn hành vi của người sở hữu vốn. Nếu một trong hai chưa phù hợp, việc giảm quy mô giải ngân, chia nhỏ khoản đầu tư hoặc trì hoãn phần vốn có thể cần dùng sớm thường hợp lý hơn việc cố tìm một mức giá “đủ an toàn”.

Dùng điều kiện thị trường để điều chỉnh cách giải ngân

Điều kiện thị trường vẫn quan trọng, nhưng vai trò của nó cần được đặt đúng vị trí.

Các yếu tố như định giá tài sản, lãi suất, lạm phát, mức biến động và thanh khoản có thể làm thay đổi tương quan giữa lợi nhuận kỳ vọng và rủi ro. Chẳng hạn, nghiên cứu của Vanguard về dự báo lợi nhuận dài hạn sử dụng không chỉ định giá mà còn kết hợp lợi suất trái phiếu, lạm phát và biến động; chính Vanguard cũng nhấn mạnh rằng các mô hình dự báo này không hoàn hảo.

Điều đó cho thấy điều kiện thị trường có giá trị khi trả lời câu hỏi “nên chấp nhận bao nhiêu rủi ro và giải ngân như thế nào?”, nhưng yếu hơn nhiều khi được dùng để trả lời “chính xác ngày nào thị trường sẽ tạo đáy?”.

Định giá ảnh hưởng kỳ vọng, không tạo ra lịch hẹn chắc chắn

Khi mức định giá cao, lợi nhuận kỳ vọng dài hạn của một số tài sản có thể kém hấp dẫn hơn so với khi định giá thấp. Tuy nhiên, tài sản đắt vẫn có thể tiếp tục tăng, còn tài sản rẻ vẫn có thể giảm thêm.

Vì vậy, định giá phù hợp hơn với quyết định về tỷ trọng và mức độ thận trọng thay vì cố xác định một điểm vào tuyệt đối.

Biến động ảnh hưởng tốc độ giải ngân

Biến động cao làm tăng khoảng cách giữa các kết quả có thể xảy ra ngay sau khi giải ngân. Với người có thời hạn dài và khả năng chịu rủi ro cao, biến động ngắn hạn có thể không làm thay đổi kế hoạch căn bản. Với người đang đưa một khoản tiền lớn vào thị trường và có mức chịu rủi ro thấp hơn, chia quá trình giải ngân thành nhiều lần có thể làm giảm rủi ro tập trung vào một ngày mua duy nhất.

Điểm cần tránh là biến việc quan sát thị trường thành một chuỗi trì hoãn không có tiêu chí kết thúc. Vanguard lưu ý rằng trì hoãn đầu tư để chờ một thời điểm tốt hơn về bản chất cũng là một hình thức market timing, vốn rất khó thực hiện thành công một cách nhất quán.

Nói cách khác, thị trường có thể quyết định cách vào vốn, nhưng không nên tự động phủ định một kế hoạch đầu tư dài hạn vốn đã phù hợp với nhu cầu và nguồn lực.

Chọn giải ngân một lần hay theo định kỳ

Sau khi mục tiêu, nguồn lực và mức chịu rủi ro đã rõ, câu hỏi thực tế tiếp theo là giải ngân toàn bộ hay chia nhỏ theo thời gian.

Giải ngân một lần đưa toàn bộ vốn vào thị trường sớm hơn. Lợi thế của phương án này là tiền có thời gian tiếp xúc với tài sản sinh lời dài hơn. Đổi lại, nhà đầu tư phải chấp nhận khả năng thị trường giảm mạnh ngay sau ngày giải ngân.

Đầu tư định kỳ, thường được gọi là dollar-cost averaging, chia tiền thành các khoản bằng nhau và đầu tư theo lịch cố định bất kể thị trường lên hay xuống. Investor.gov mô tả cơ chế này là mua được nhiều đơn vị hơn khi giá thấp và ít hơn khi giá cao.

Phương pháp định kỳ giúp giảm sự phụ thuộc vào một mức giá duy nhất và có thể phù hợp hơn khi rủi ro hành vi là vấn đề lớn. Tuy nhiên, nó không đảm bảo tránh thua lỗ. Nếu thị trường tăng trong thời gian giải ngân, phần tiền còn nằm ngoài thị trường có thể tạo ra chi phí cơ hội.

Vanguard cho biết nghiên cứu của họ nhìn chung ủng hộ việc đưa khoản tiền sẵn có vào đầu tư sớm hơn thay vì giữ tiền mặt rồi giải ngân dần, trong khi cũng thừa nhận đầu tư định kỳ có thể phù hợp hơn với người muốn giảm rủi ro tâm lý khi đưa một khoản tiền lớn vào thị trường. Vanguard đồng thời lưu ý dollar-cost averaging không bảo đảm lợi nhuận hay bảo vệ nhà đầu tư khỏi thị trường giảm.

Do đó, lựa chọn giữa hai cách không nên chỉ dựa vào dự báo “tháng tới thị trường tăng hay giảm”. Nó nên phản ánh thời hạn đầu tư, nguồn vốn, khả năng chịu biến động và nguy cơ nhà đầu tư phá vỡ kế hoạch khi thị trường đi ngược kỳ vọng.

Khi nào nên hoãn và khi nào có thể bắt đầu đầu tư

Một cách thực tế để xác định thời điểm đầu tư là kiểm tra lần lượt ba lớp: nhu cầu vốn → nguồn lực → điều kiện thị trường.

Nên thận trọng hoặc hoãn phần vốn dự kiến đầu tư khi:

·         Khoản tiền có khả năng phải sử dụng trong thời gian ngắn nhưng tài sản dự kiến đầu tư có biến động lớn

·         Chưa có nguồn tiền đủ để xử lý các chi phí thiết yếu hoặc tình huống khẩn cấp

·         Đang chịu áp lực đáng kể từ nợ lãi suất cao

·         Một khoản lỗ tạm thời có thể buộc phải bán tài sản để đáp ứng nghĩa vụ tài chính

·         Chưa xác định được mức thua lỗ mà bản thân có thể duy trì kế hoạch mà không bán theo cảm xúc

·         Quyết định đầu tư chủ yếu dựa trên kỳ vọng đoán đúng đáy, sợ bỏ lỡ cơ hội hoặc tin rằng thị trường chắc chắn sẽ sớm đảo chiều

Các nguyên tắc về quỹ dự phòng, nợ lãi suất cao, mục tiêu, thời hạn đầu tư và mức chịu rủi ro cũng là những bước nền tảng được FINRA đặt trước quyết định đầu tư.

Ngược lại, nhà đầu tư có cơ sở tốt hơn để bắt đầu hoặc triển khai kế hoạch khi mục tiêu và thời hạn sử dụng vốn đã rõ; tiền đầu tư thực sự có thể để lại trong kế hoạch; nền tảng thanh khoản đủ ổn định; mức rủi ro phù hợp với cả năng lực tài chính và tâm lý; đồng thời cách phân bổ và giải ngân đã được xác định trước.

Khi những điều kiện này được đáp ứng, câu hỏi về thị trường chuyển từ “Có nên đầu tư hay không?” sang “Nên triển khai với tỷ trọng và tốc độ nào?”. Đây là sự khác biệt quan trọng giữa hoạch định thời điểm đầu tư và đặt cược vào khả năng dự báo thị trường.

Xác định thời điểm đầu tư phù hợp nên bắt đầu từ người sở hữu vốn, không bắt đầu từ biểu đồ giá. Mục tiêu và thời hạn đầu tư xác định khoảng thời gian có thể chấp nhận biến động; nguồn lực quyết định khả năng duy trì khoản đầu tư; khả năng chịu rủi ro xác định mức bất định có thể hấp thụ; còn điều kiện thị trường giúp điều chỉnh tỷ trọng và cách giải ngân.

Do đó, một thị trường hấp dẫn chưa chắc là thời điểm tốt nếu nhà đầu tư chưa sẵn sàng về tài chính. Ngược lại, khi mục tiêu dài hạn, nguồn lực ổn định và rủi ro đã được hoạch định, việc liên tục chờ một “điểm vào hoàn hảo” cũng có thể làm kế hoạch bị trì hoãn. Thời điểm đầu tư phù hợp là điểm giao giữa nhu cầu đúng, nguồn lực đủ và mức rủi ro có thể kiểm soát, chứ không phải một ngày có thể xác định chắc chắn trước trên thị trường.