Những thành phần công nghệ doanh nghiệp cơ bản

Cách phân lớp giúp doanh nghiệp hiểu mỗi thành phần đang đảm nhiệm chức năng gì. Hạ tầng cung cấp tài nguyên tính toán và kết nối; nền tảng tạo môi trường để xây dựng, triển khai và vận hành hệ thống; dữ liệu cung cấp thông tin cho ứng dụng và quyết định; còn các công cụ biến năng lực công nghệ thành chức năng mà nhân viên, khách hàng hoặc quy trình kinh doanh thực sự sử dụng.

Hạ tầng công nghệ là lớp tài nguyên nền tảng

Hạ tầng công nghệ là lớp thấp nhất của hệ thống, cung cấp tài nguyên vật lý hoặc tài nguyên được ảo hóa để các thành phần phía trên hoạt động. Nhóm này thường bao gồm máy chủ, thiết bị lưu trữ, mạng, thiết bị đầu cuối, trung tâm dữ liệu và tài nguyên điện toán đám mây.

Trong môi trường truyền thống, doanh nghiệp có thể sở hữu máy chủ và thiết bị mạng tại trung tâm dữ liệu riêng. Trong môi trường cloud, cùng chức năng đó có thể được cung cấp dưới dạng máy ảo, bộ nhớ, mạng ảo hoặc các dịch vụ hạ tầng được cấp phát theo nhu cầu. Vì vậy, “hạ tầng” mô tả vai trò của tài nguyên chứ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải sở hữu phần cứng.

Các thành phần thường gặp gồm:

·         Tài nguyên xử lý như máy chủ vật lý, máy ảo và tài nguyên compute trên cloud

·         Hệ thống lưu trữ cho file, cơ sở dữ liệu, backup và dữ liệu ứng dụng

·         Mạng LAN, WAN, Internet, VPN, DNS, load balancer và các lớp kết nối

·         Thiết bị người dùng như máy tính, thiết bị di động và thiết bị chuyên dụng

·         Hạ tầng dự phòng, sao lưu và khôi phục nhằm duy trì khả năng hoạt động khi xảy ra sự cố

Giá trị của lớp hạ tầng nằm ở khả năng cung cấp tài nguyên ổn định cho các lớp phía trên. Một ứng dụng có thể được thiết kế tốt nhưng vẫn hoạt động kém nếu tài nguyên xử lý thiếu, mạng có độ trễ cao hoặc hệ thống lưu trữ không đáp ứng lưu lượng truy cập.

Do đó, hạ tầng thường được đánh giá bằng các chỉ số kỹ thuật như mức sử dụng CPU và bộ nhớ, độ trễ mạng, dung lượng lưu trữ, khả năng sẵn sàng, thời gian khôi phục và mức độ sử dụng tài nguyên. Các ngưỡng cụ thể không có một giá trị chung cho mọi doanh nghiệp mà phải dựa vào mức tải và mức độ quan trọng của từng hệ thống.

Nền tảng công nghệ tạo môi trường để hệ thống hoạt động

Nếu hạ tầng cung cấp tài nguyên, nền tảng cung cấp môi trường và các dịch vụ kỹ thuật dùng chung để phần mềm được xây dựng và vận hành. Đây là lớp trung gian giúp đội kỹ thuật không phải xử lý trực tiếp mọi chi tiết của máy chủ, hệ điều hành hay mạng mỗi khi phát triển một chức năng mới.

Nền tảng có thể bao gồm hệ điều hành, cơ sở dữ liệu, middleware, container platform, nền tảng cloud, API management, hệ thống message queue, nền tảng tích hợp, môi trường phát triển và các dịch vụ triển khai phần mềm.

Ví dụ, một ứng dụng bán hàng không nhất thiết phải tự xây cơ chế lưu trữ dữ liệu, gửi thông điệp giữa các dịch vụ hay quản lý toàn bộ tài nguyên máy chủ. Các chức năng này có thể được cung cấp bởi database platform, messaging platform hoặc container platform dùng chung.

Nền tảng khác hạ tầng ở mức độ trừu tượng

Hạ tầng trả lời câu hỏi “hệ thống chạy trên tài nguyên nào?”, còn nền tảng trả lời “ứng dụng được xây dựng và vận hành trên môi trường nào?”.

Một máy ảo là tài nguyên hạ tầng. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu chạy trên tài nguyên đó lại thuộc lớp nền tảng. Một cụm container có thể sử dụng máy chủ hoặc tài nguyên cloud ở lớp dưới nhưng cung cấp môi trường chuẩn để triển khai nhiều ứng dụng ở lớp trên.

Sự phân biệt này quan trọng vì trách nhiệm vận hành cũng khác nhau. Khi doanh nghiệp sử dụng mô hình dịch vụ như IaaS, PaaS hoặc SaaS, một phần trách nhiệm quản lý hạ tầng hoặc nền tảng có thể được chuyển cho nhà cung cấp. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải quản lý cấu hình, quyền truy cập, dữ liệu và các thành phần thuộc phạm vi trách nhiệm của mình.

Nền tảng dùng chung giúp giảm việc xây lại cùng một chức năng

Một nền tảng hiệu quả thường cung cấp những năng lực có thể tái sử dụng cho nhiều hệ thống. Thay vì mỗi nhóm dự án tự xây một cách xác thực người dùng, tích hợp API hoặc triển khai phần mềm, doanh nghiệp có thể chuẩn hóa các chức năng đó thành dịch vụ nền tảng.

Lợi ích thực tế không chỉ là giảm số lượng công việc kỹ thuật. Quan trọng hơn, nền tảng dùng chung giúp kiểm soát cấu hình, bảo mật và cách vận hành nhất quán hơn. Ngược lại, nếu nền tảng trở nên quá phức tạp hoặc chứa nhiều công nghệ chồng lấn, nó có thể tạo thêm phụ thuộc và tăng chi phí vận hành.

Dữ liệu là thành phần kết nối hoạt động với thông tin

Dữ liệu là một lớp riêng vì nó tồn tại xuyên suốt nhiều hệ thống và thường có vòng đời dài hơn từng ứng dụng cụ thể. Dữ liệu doanh nghiệp có thể bao gồm thông tin khách hàng, sản phẩm, giao dịch, tài chính, nhân sự, vận hành, log hệ thống và dữ liệu phân tích.

Không nên hiểu lớp dữ liệu chỉ là “database”. Một kiến trúc dữ liệu đầy đủ còn liên quan đến cách dữ liệu được tạo ra, lưu trữ, trao đổi, làm sạch, phân loại, bảo vệ và sử dụng.

Các thành phần thường gặp gồm:

·         Cơ sở dữ liệu giao dịch phục vụ hệ thống nghiệp vụ

·         Kho dữ liệu và nền tảng phân tích

·         Data lake hoặc các kho lưu trữ dữ liệu quy mô lớn

·         Hệ thống quản lý dữ liệu chủ như khách hàng, sản phẩm hoặc nhà cung cấp

·         Công cụ tích hợp, đồng bộ và xử lý dữ liệu

·         Metadata, catalog và các cơ chế quản lý nguồn gốc dữ liệu

·         Cơ chế backup, lưu giữ, phân quyền và bảo vệ dữ liệu

Dữ liệu tạo ra giá trị khi có thể được sử dụng đúng ngữ cảnh và đủ tin cậy. Vì vậy, ngoài dung lượng hoặc tốc độ xử lý, doanh nghiệp còn phải quan tâm đến chất lượng dữ liệu: thông tin có đầy đủ không, có bị trùng không, có nhất quán giữa các hệ thống không và có được cập nhật đủ nhanh cho mục đích sử dụng hay không.

Một điểm dễ nhầm là coi mỗi ứng dụng như một “ốc đảo dữ liệu” độc lập. Khi cùng một khách hàng có nhiều mã khác nhau trong CRM, hệ thống bán hàng và phần mềm chăm sóc khách hàng, vấn đề không còn nằm riêng ở từng ứng dụng mà trở thành vấn đề kiến trúc dữ liệu và tích hợp.

Công cụ và ứng dụng biến công nghệ thành chức năng sử dụng thực tế

Công cụ và ứng dụng là lớp mà người dùng thường tiếp xúc trực tiếp nhất. Đây là nơi hạ tầng, nền tảng và dữ liệu được kết hợp thành chức năng phục vụ một nhiệm vụ cụ thể.

Nhóm này có thể gồm hệ thống ERP, CRM, phần mềm kế toán, HRM, quản lý chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, hệ thống chăm sóc khách hàng, ứng dụng nội bộ, công cụ cộng tác và các phần mềm chuyên ngành.

Không phải mọi công cụ đều là một hệ thống nghiệp vụ lớn. Các công cụ phát triển phần mềm, giám sát hệ thống, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình hoặc quản trị vận hành cũng thuộc lớp này khi chúng cung cấp chức năng trực tiếp cho một nhóm người dùng.

Công cụ phải gắn với một nhiệm vụ cụ thể

Giá trị của ứng dụng không nằm ở số lượng tính năng mà ở khả năng hỗ trợ công việc thực tế. Hai doanh nghiệp có thể sử dụng cùng một loại CRM nhưng yêu cầu tích hợp, dữ liệu và quy trình khác nhau hoàn toàn.

Vì vậy, một công cụ không nên được đánh giá tách khỏi các lớp còn lại. Một phần mềm phân tích tốt nhưng nhận dữ liệu thiếu chính xác sẽ tạo kết quả không đáng tin cậy. Một hệ thống giao dịch được xây dựng tốt nhưng chạy trên hạ tầng không đủ tải vẫn có thể phản hồi chậm. Một ứng dụng cần trao đổi với nhiều hệ thống khác nhưng thiếu API hoặc cơ chế tích hợp sẽ tạo nhiều thao tác thủ công.

Tích hợp, bảo mật và vận hành là các năng lực xuyên suốt

Bốn lớp cốt lõi không hoạt động độc lập. Doanh nghiệp còn cần các năng lực xuyên suốt để các lớp có thể kết nối và được kiểm soát như một hệ thống thống nhất.

Tích hợp đảm nhiệm việc trao đổi dữ liệu và chức năng giữa ứng dụng, nền tảng và dịch vụ bên ngoài. API, event streaming, message queue, ETL hoặc các nền tảng integration đều có thể thực hiện vai trò này tùy kiến trúc.

Bảo mật phải hiện diện từ hạ tầng đến ứng dụng và dữ liệu. Các cơ chế như quản lý danh tính, xác thực, phân quyền, mã hóa, quản lý lỗ hổng, logging và giám sát không nên chỉ được bổ sung sau khi hệ thống đã hoàn thành.

Vận hành và quan sát hệ thống giúp doanh nghiệp biết công nghệ đang hoạt động như thế nào. Monitoring, logging, alerting, backup, incident management và quản lý cấu hình cho phép phát hiện sự cố, xác định nguyên nhân và khôi phục hệ thống.

Các năng lực này thường khó xếp hoàn toàn vào một lớp duy nhất. Chẳng hạn, quản lý danh tính có thể được cung cấp như một nền tảng dùng chung nhưng đồng thời kiểm soát quyền truy cập của hạ tầng, dữ liệu và ứng dụng. Vì thế, xem chúng là các năng lực xuyên suốt phản ánh đúng vai trò hơn là cố tách thành những “ốc đảo” công nghệ riêng.

Các thành phần công nghệ liên kết với nhau như thế nào?

Quan hệ giữa các thành phần có thể hình dung theo chuỗi phụ thuộc:

Hạ tầng → Nền tảng → Dữ liệu và dịch vụ dùng chung → Công cụ, ứng dụng

Hạ tầng cung cấp tài nguyên. Nền tảng biến tài nguyên đó thành môi trường có thể sử dụng. Dữ liệu cung cấp trạng thái và thông tin cho nghiệp vụ. Ứng dụng sử dụng các thành phần phía dưới để cung cấp chức năng cho người dùng.

Tuy nhiên, kiến trúc thực tế không phải lúc nào cũng là một “kim tự tháp” đơn giản. Một ứng dụng SaaS có thể được doanh nghiệp sử dụng trực tiếp mà không quản lý hạ tầng hay nền tảng bên dưới. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn phải xử lý các vấn đề như danh tính người dùng, tích hợp, dữ liệu, quyền truy cập và giám sát dịch vụ.

Điều quan trọng vì thế không phải là mọi hệ thống đều phải có cùng cấu trúc vật lý, mà là doanh nghiệp phải xác định rõ thành phần nào đang cung cấp năng lực nào và thành phần khác phụ thuộc vào nó ra sao.

Khi đánh giá kiến trúc công nghệ, có thể kiểm tra một số câu hỏi thực tế: tài nguyên nào đang chạy hệ thống, nền tảng nào hỗ trợ ứng dụng, dữ liệu nằm ở đâu, công cụ nào sử dụng dữ liệu đó, các hệ thống trao đổi với nhau bằng cách nào và lớp bảo mật nào đang kiểm soát toàn bộ chuỗi. Nếu những quan hệ này không rõ ràng, rủi ro trùng lặp công nghệ và phụ thuộc khó kiểm soát thường tăng lên.

Như vậy, thành phần công nghệ doanh nghiệp cơ bản có thể được nhìn theo bốn lớp chính: hạ tầng, nền tảng, dữ liệu và công cụ/ứng dụng. Hạ tầng tạo tài nguyên, nền tảng cung cấp môi trường kỹ thuật, dữ liệu cung cấp thông tin và các công cụ biến những năng lực đó thành chức năng phục vụ hoạt động doanh nghiệp. Tích hợp, bảo mật và vận hành bao phủ xuyên suốt các lớp để toàn bộ hệ thống có thể kết nối, kiểm soát và duy trì ổn định.